عددهاى مجسّم كدامند
اين آن عددهاست كه بحاصل آيند از عددي چند بار عدد كرده وآنچ گرد آيد چند بار عدد سوم كرده . اگر اين سه عدد راست باشند آنچ گرد آيد از ايشان مكعب نام كنند ويكى أزين عددها كعب أو باشد .
وگروهى مكعّب را كعب نام كنند ويكى را از آن سه عدد ضلع أو . ونمودهء أو آنست كه سه را سه بار كنى نه آيد . وچون نه را سه بار كنى بيست وهفت شود . واين مكعّب است وكعب أو سه است . يا أو كعب است وضلع أو سه . اگر از اين عددها دور است باشند وسيوم كهتر آنچه گرد آيد أو را لبنى خوانند زيرا كه خشت را ماند ونمودهء أو سه را سه بار كنى نه باشد ونه را دوبار كنى هژده باشد واين لبنى است .
اگر دو راست باشند وسوم بزرگتر آنچ گرد آيد أو را تيرى خوانند زيرا كه مانندهء تير بود كه ببام خانه بكار برند . ونمودهء أو سه را سه بار كنى نه باشد ونه را چهار بار كنى سى وشش باشد واين تيرى باشد . اگر هر سه عدد يكديگر را راست نباشد آنرا لوحى خوانند زيرا كچون تخته بود . ونمودهء أو سه چهار بار دوازده بود ودوازده پنج بار شست بود واين لوحى است .
عددهاى مثلّث كدامند
اين آنست كه عددهاى متوالى از يكى تا آنجا كه خواهى گرد كنى واين آنست كه هندوان أو را سنكلت « 1 » خوانند ونمودهء أو آنست
هامش
( 1 ) - سنكلت ، بفتح سين وسكون نون وفتح كاف تازى وكسرهء نيمه اشباع لام وفتح تاء دو نقطهSankaletaياSankalitaاز لغات هندى سانسكرت ودر اصطلاح رياضى بمعنى عددهاى مثلّث است .
أصل اين كلمه در زبان سانسكريت بمعنى بهم جمع شده وبهم جمع كرده است ، مركّب از دو لفظ يكى سن بمعنى با هم كه سم نيز گويند ، وديگر كلبّ يا كليبّ بمعنى كرده وشده . ولفظ سنكلنا مصدر است بمعنى با هم جمع كردن . زبان سانسكريت با فارسي يك ريشه دارند . واز اين جهت بسيارى از كلمات اين دو زبان با يكديگر مشابهاند ، امّا بواسطهء اختلاف لهجه تغيير وتبديل در حروف وحركات پيدا شده است . حرف سين وهاء در فارسي وسانسكرت بهم تبديل ميشوند مانند سند وماس در سانسكرت كه در فارسي هند وماه شده است . وميم ونون بهم تبديل ميشوند مانند خم وخنب وستنبه كه در سانسكرت كنبه وستمبه گويند . پس سن وسم وهم ، همه يكى است ويك معنى دارند