تخطي إلى المحتوى الرئيسي

التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة سرگذشت 29

مساهمون:

صسرگذشت ٢٩
اصلاح اكرمانالاوس كه مورد تمجيد وتحسين فراوان خواجة نصير الدين طوسي متوفى 672 واقع شده از جملهء تأليفات رياضى اوست . شكل مغنى كه در حلّ جميع مسائل مثلّثات كروى واعمال مجسطى وزيجات جانشين شكل قطاع قديم وموجب تسهيل اعمال گرديد « 1 » بشرحى كه ابوريحان در كتاب مقاليد علم الهيئة نوشته هم از مخترعات ونوآورده‌هاى همان أبو نصر است نه از أبو محمود خجندى حامد بن خضر متوفّى حدود 390 ه ق ؛ يا أبو الوفاء محمد بوزجانى متولد 328 متوفى 387 ه ق ؛ يا أبو الحسن كوشيار بن لبّان جيلى « 2 » كه ما بين علماى رياضى آن زمان مورد ترديد ؛ وبعضي هم مدّعى اختراع آن شكل بودند . أبو نصر عراق در عين دانشمندى از نعمت مال ومكنت نيز بهرهء كافى داشت ودر جامعيّت فضيلت علمي واخلاقى از نوادر روزگار خود بود ؛ امّا آنچه از عاقبت كار وى بر ما معلوم شده اين است كه تا سنهء 408 ه ق حيات داشت ؛ ومطابق روايتي كه فقط در طبقات الشافعيهء سبكى [ ج 4 ] از تاريخ خوارزم « أبو العباس خوارزمي » نقل شده است همان سال 408 كه سلطان محمود غزنوى خوارزم را گرفت أو را بتهمت سست اعتقادي وبهانهء اين كه چرا در مزارع ملكي خود مسجدى تازه بنياد نكرده بوده است بقتل رسانيد ؛ اما بعضي تاريخ وفات أو را 427 ه ق نوشته‌اند . « 3 »

عبد الصمد حكيم أستاذ ديگر ابوريحان

عبد الصمد بن أول بن عبد الصمد حكيم كه بنوشتهء ياقوت در معجم الأدباء أستاذ ديگر ابوريحان بوده است بىشبهه در همان سال 408 بفرمان سلطان محمود غزنوى بتهمت بددينى كشته شد .
هامش
( 1 ) - براي اين كه شكل قطاع مبتنى بر دو نسبت مؤلفه وشكل مغنى يك نسبت مؤلفه است . ( 2 ) - تاريخ ولادت ووفات أو را بعضي 360 - 420 وبعضي 330 - 400 ه ق تخمين كرده‌اند ، وهيچ كدام از آن دو تاريخ پيش ما مسلم نيست . ( 3 ) - مقدمهء رسايل أبو نصر ، طبع حيدر آباد دكن .