[ ديباچهء أستاذ ابوريحان ]
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم كتاب التّفهيم لاوائل صناعة التّنجيم « 1 » عمله أبو الرّيحان محمّد بن أحمد البيروني علي طريق المدخل .
دانستن صورت عالم وچگونگى نهاد آسمان وزمين وآنچ بميان اين هر دو است از « 2 » روى شنيدن وبتقليد گرفتن همچون چيزهاى سخت سودمند است اندر پيشهء نجوم . ازيراك گوش بنامها ولفظها كه منجّمان بكار دارند خو كند وصورت بستن معاني آن آسان گردد تا چون بعلّتها وحجّتهاى آن بازآيد وآنرا بحقيقت خواهد تا بداند از انديشه وفكرت آسوده بود ورنج آن از هر دو سو بر أو گرد نيايد . « 3 » واين يادگار همچنين كردم مر ريحانه بنت الحسين « 4 » الخوارزمي « 5 » را كه خواهندهء أو بود بر طريق پرسيدن وجواب دادن بر رويى كه خوبتر بود وصورت بستن آن آسانتر . وابتدأ كردم به هندسه پس به شمار پس به صورت عالم پس به احكام نجوم . ازيراك مردم نام منجّمى را سزاوار نشود تا اين چهار علم را بتمامى نداند وايزد تعالى توفيق دهنده است بر صواب گفتار وكردار بمنّت خويش .
هامش
( 1 ) - أهل التّنجيم ، حص .
( 2 ) - بر ، خ . س .
( 3 ) - حدود وتعريفاتى كه مصنّف رحمه اللّه در اين كتاب ميآورد غالب از قبيل مبادى تصوريّه است كه در آغاز علوم عقلي ميآورند وحدودي كه براي أشياء پيش از اثبات وجود آنها ذكر ميشود باصطلاح فنّ ميزان حدود اسمى يا جواب ماء شارحه است وپس از اثبات وجود تبديل بحدود حقيقي وحدود بحسب ماهيّت يعنى جواب ماء حقيقيّه ميشود« من ثمّ ما في يد وتعليم نصع * للاسم بالأثبات قلبه يقع »واين جمله ميان حكما از قبيل أمثال سائره است كه « الحدود بقدر الوجود » .
( 4 ) - الحسن ، حص .
( 5 ) - الخوارزميّه ، خ .