منكهر .
Mangahro
ماه نهم از سال هندوان : 229
مولتركون
Mula - trikona .
نوعي از موافقت بروج با ستارگان وبمعنى ريشهء مثلّث : 397
مهورت « 1 »
Mohourta .
، اجزاى كوچك زمان . هر مهورتى دو گهربان است وشبانروزى سى مهورت : 71
ميرو
Meru .
: نام كوه : 193
( ن )
نكشترمان
Nakehatramana .
اندازهء منازلى : 233
نوانشك
Navanchaka .
نه بهر : 412
نوكند
Navakhanda
نه سوى ونه جهت بعقيدهء هندوان : 196
نيرت .
Nairita .
: ميان مغرب وجنوب : 197
( ه )
هور
Hora .
نيمه وتمام ساعت وبرج ونيم بهر : 71 و 403
هامش
خلاصهء سخن اينكه منجّمان ما شبانروز را 24 قسمت متساوي ميكنند وهر قسمي را ساعت ميگويند امّا منجّمان هند ساعت را بنام هورHoraميخوانند كه بمعنى نيم برج است وآنرا بكار ندارند مگر باحكام نجوم . امّا شبانروز را واحد فرض ميكنند وآنرا 60 قسم متساوي ميكنند وهر قسم را گهرى ( وبتلفظ هندوىGhati) ميخوانند . وبعضي گهرى را ناري ( بمخرجى ميان راء ودالNabi) ميگويند . وهر گهرى بچهار كشنKchnaوهر كشنى بپانزده جشه ( بتلفّظ سانسكريتCachaka) تقسيم ميشود وگروهى جشه را بنام جكه ( جكك - جشك ) وبعضي بنارىVinadika )بلهجهء مخصوص راء شبيه بدال ) وبعضي كلKaliوبرخى بكهتكVighatikaميخوانند . پس پنج كلمهء جشه وجگه وبنارى وكل وبكهتك در اينجا مرادف يكديگرند چنانكه ناري مرادف گهرى است .
بنابراين هر گهرى بشست جشه بخش ميشود وهر گهرى بمنزلهء دقيقه وجشه بمنزلهء ثانيه است .
پس هر جشه تقسيم ميشود بششبرانPranaوهر پران هشت نميشNimechaوهر نميش هشتتوتى ( بتلفظ سانسكريتTruti) وهر تؤتى هشت انahaاست . پران اندازهء يك نفس كشيدن انسان معتدل صحيح المزاج است كه از عوارض روحي وجسمي بركنار باشد . ودر فارسي يك نفس ويكدم مرادف همين پران است . امّا نميش اندازهء يك چشم گشادن وتؤتى بمعنى بانگ انگشت سبابه است كه بتازى فرقعه گويند . وكلمهء ان بمعنى كوچكترين اقسام زمان از لغات بسيار قديم هند وإيران است وظاهرا كلمهء ( آن ) عربى از همين لفظ گرفته شده است .
أستاذ ابوريحان در ص 170 كتاب تحقيق ماللهند پس از اقسام جشه وپران ميگويد « وفي أسافل هذه القسمة ثلاثة اسام لم يختلف في ترتيبها فاعلاها نميش وهو مدّة انفتاح العين طبعا فيما بين الطّرفتين وأوسطها لب وأسفلها تؤتى وهو فرقعة السّبابة من باطن الابهام عند اعجابهم بشئ واستحسانهم ايّاه » .
( 1 ) - در اينكه هر مهورتى دو گهرى است وشبانروز 60 گهرى و 30 مهورت ميشود اختلافى نيست .
ولكن در اندازهء خود مهورت أقوال منجّمان هند مخالف يكديگر مينمايد . از يكى برميآيد كه اقسام مهورت مطابق ساعات مستوى است واز جاى ديگر استنباط ميشود كه ساعات معوّج زماني است .
رجوع شود بكتاب الهند ص 171