أفق افتد » هم بقرينهء ديگر نسخههاى فارسي وعربى ، وهم باين دليل كه در آفاق مايلهء شمالي قوسهاى بالاى أفق از مدارات يوميّهء شمالي بزرگتر از قوسهاى پائين افقند . واين معنى بتصوّر نيز دريافته ميشود چه جاى برهان رياضى . اين نسخه بدل را نيز براي آنكه تصحيف واضح داشته فقط در ملحقات نقل كردهام .
ص 201 ، سطر آخر : نسخهء خد درست نيست وحتما متن مطابق حص ، خ صحيح است بدليلى كه در حاشية نوشتهام . نسخه بدل ( س ) كه در آخر كتاب ( ص 609 ) نقل شده هم مؤيّد متن است .
ص 241 ، در جدول ما بين التّاريخين دو نسخهء خد ، س . ما بين تاريخ إسكندر وبخت نصر را ( 159901 ) ، وسه نسخهء خد ، س ، خ خانهء ششم جدول ما بين تاريخ هجرت وأغسطس را ( 137609 ) نوشتهاند .
اين جدول در نسخ عربى هم مغشوش است واز نسخهء ( حص ) بالمرّه سقط شده . امّا صحيح قطعي بجاى رقم اوّل ( 159101 ) وبجاى رقم دوّم ( 237609 ) است .
اينجا از مواردى است كه همهء نسخ مغلوط بوده ونگارنده از روى محاسبه واعمال فنّى وبا رجوع بكتب ديگر أهل فنّ نسخه را تصحيح كرده وبا وجود اين ، نسخه بدلهاى مغلوط را در آخر كتاب ( ص 621 ) ضبط نموده وقاعدهء تصحيح وامتحان خطا وصواب أرقام اين جدول در حواشي ( ص 239 - 240 ) نوشته است .
نسبت ميان اعداد ما بين تواريخ همهجا محفوظ ميباشد مثلا أيام بين التّاريخين يزدگردى وهجرى 3623 روز است ، واز هجرى تا اسكندرى 340701 روز . پس بايد از مجموع اين دو عدد ايّام بين التّاريخين يزدگردى وهجرى درآيد يعنى 344324 روز . ونيز اگر ايّام ميان هجرى واسكندرى را از ايّام ميان يزدگردى وهجرى كم كنيم بايد بين التّاريخين يزدگردى وهجرى بيرون آيد ( 3623 - 340701 - 344324 ) .
واينكه گفتم نوشتههاى خود أستاذ در ديگر كتب وهمچنين ديگر اساتيد فنّ ، از جمله دلائل تصحيح ما ميباشد اين است كه ميگويند : مبدأ تاريخ بخت نصر بر اسكندرى مقدّم است بچهار صد وسى وپنج سال فارسي و 326 روز . واين حساب فقط با رقمى كه
التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة مقدمه 111
مساهمون: أبو ريحان البيروني
صمقدمه ١١١