مختصّات نسخهء ( خد ) است . « 1 »
2 - نسخهء ( حص )
يعنى نسخهء ملكي واختصاصى خود نگارنده كه در سال 1308 هجرى شمسي مطابق 1348 قمري هجرى بدستم افتاد واز همان تاريخ در صدد احياء اين كتاب بر آمدم .
شمارهء صفحات اين نسخه 471 ، وقطع كتاب 25 سانتيمتر طول در 16 سانتيمتر عرض و 5 / 3 سانتيمتر ضخامت است وبخط ثلث روى كاغذ ضخيم كهنه نوشته شده وتايخ كتابتش روز دوشنبه شانزدهم ماه شوّال سنهء پانصد ونود وسه هجرى قمري وو عبارت آخر كتاب اين است « تمّ الكتاب بحمد اللّه ومنّه وتوفيقه على يدي محمّد بن الحسن بن أبي نصر بن الحسن بن محمّد المنجّم بتاريخ يوم الاثنين السّادس عشر من ماه شوّال سنة ثلث وتسعين وخمس مسأئة هجريّة غفر اللّه له ولوالديه ولجميع المؤمنين والمؤمنات برحمته يا ارحم الراحمين » .
اين نسخه در مواضع مختلف از قبيل فصل معرفة الأقاليم ، وايّام مشهوره ( ماهها وسألها وتاريخهاى امّتان ) ، وقسمتى از احكام نجوم وغيره ، قريب چهار جزو افتادگى دارد . وبعض عناوين را كاتب باشتباه پس وپيش نوشته است . امّا آثار قدمت هم از روى تاريخ مصرّح وهم بقرائن شيوهء خط وكاغذ ورسم الخط واملاهاى قديم كاملا در آن مشهود است . امّا از حيث صحّت وتماميّت نسخه بهيچوجه بپاى نسخهء ( خد ) نميرسد . گاهى عبارات دو نسخه در ألفاظ مختلف امّا در معنى يكى است چنانكه از روى نسخه بدلهاى حواشي وآخر كتاب معلوم ميشود . ونگارنده براي نشان دادن شيوهء خطّ وطرز كتابت نسخه دو صفحه از دو جاى كتاب را كليشه كرد امّا صفحهء آخر كه مشتمل بر تاريخ كتابت ونام كاتب ميباشد بحدّى محو شده است كه قابل كليشه نبود .
هامش
( 1 ) - حذف يا ذكر علامت مفعول صريح در حقيقت از جهات أدبي است وما آنرا در جهات املائى نسخهء ( خد ) از آن جهت آورديم كه در ديگر نسخههاى قديم وجديد كتاب تفهيم باين كثرت ووفور وجود ندارد . وشايد كسى احتمال بدهد كه اين خصوصيت از تصرّف كاتب باشد نه مربوط بأصل نسخه .