بيش از اين در اينباره گفتگو كردن از حدّ اين مقدّمه خارج است . اكنون
هامش
20 ميشود با باقيماندهء كسرى . و 147 را چون بسه قسمت كنيم خارج قسمت 49 است .
اينكه 12 را شمارهء تقريبي گفتيم براي آنست كه عدد قرانهاى هر مثلثه بسبب كسور باقيمانده گاهى 13 بار ميشود . وهمچنين عدد قرانهاى أعظم 48 و 49 و 50 بار . ومدّت دور أوسط 240 يا 245 سال .
بايد دانست كه محاسبهء قرانات درست مثل محاسبهء خسوف وكسوف مبتنى بر أصول وقواعد فنّى رياضى وهيئت ميباشد وآنچه در كتب اين فن نوشتهاند واز روى آنها استخراج ميشود خالى از تقريب نيست . واز اينجهت است كه ميان منجّمان اختلاف پيدا ميشود . امّا براي محاسبهء تحقيقى بايد سير وسطى وتقويمى وتعديلات كواكب را بدقّت استخراج كرد تا مواقع ومواضع قرانات درست معلوم شود .
تا اينجا هرچه گفتيم از نظر علم نجوم وفنّ رياضى بود ، امّا احكاميان همانطور كه در كسوف وخسوف وهلال ومقابله وديگر اشكال ماه گفتهاند ، دربارهء قرانات نيز حكمها دارند . از جمله اينكه اثر قران أعظم حادث شدن أحوال بزرگ است همچون طوفان وتغييرات كلّى در عالم . واثر اين قران بماند تا قران اقدم ديگر در مدت 2940 سال آفتاب . واثر قران أعظم آنست كه بعض أحوال تغيير كند وكساني ظهور كنند كه مدّعى نبوّت باشند ورسمهاى تازه ايجاد شود وپادشاهان بزرگ ظهور كنند كه بيشتر أقاليم در زير فرمان آرند وبتقريب 48 تن پادشاهي كنند . ومدت تأثير اين قران .
980 سال شمسي است . واثر قران أوسط آنست كه سلاطين ظهور كنند كه قسمتى از أقاليم را مسخّر سازند ومدت تأثير اين قران 245 سال آفتاب است ودر اينمدت 12 يا 13 تن پادشاهى كنند . واثر قران أصغر انتقال دولت است از خاندانى بخاندان ديگر ومدت تأثيرش 20 سال شمسي است .
امّا قران علويّين در اوّل حمل كه مبدأ قران اقدم است بعقيدهء هندوان 279 سال وبعقيدهء پارسيان 276 سال پيش از طوفان واقع شده است .
بيشتر منجّمان عقيدهء پارسيان را پذيرفتهاند وطريقهء محاسبهشان اين است كه از آن تاريخ ببعد هر 360 سال شمسي را يكدور ميشمارند وهر دور را بچهار فصل قسمت ميكنند هر فصلى 90 سال . وگويند سال طوفان نسبت بموقع قران سال 277 بوده وطوفان در روز آدينه واقع شده است .
أبو المحامد غزنوى در كفاية التعليم مينويسد « از روز آدينهء طوفان تا روز پنجشنبهء سال هجرت 3723 سال شمسي است و 3 ماه و 28 روز وكسرى . وچون 276 سال را كه از أول قران است تا وقت طوفان بر اين مبلغ زيادت كنى جمله شود 3999 سال وسه ماه وبيست وهشت روز وكسرى .
وچون اين جمله را بر 360 قسمت كنى حاصل آيد يازده دور تمام وچهلم سال از دور دوازدهم . وانتهاء دور دوازدهم بجوزا باشد ونوبت از زهره بمشترى . وامروز كه مادر وىايم وآن اوّل پانصد وچهل دو است انتهاء دور بسرطان است ونوبت دور عطارد راست براي آنكه دوازده دور تمام شده است ونوبت از دور سيزدهم دويست وچهار سال ودو ماه وهفده روز گذشته است بدان سبب كه پانصد وچهل ويك سال قمري پانصد وبيست وچهار سال شمسي باشد وده ماه وهفده روز »