جواب اعتراض صاحب كفاية التعليم را بر أستاذ ابوريحان بعد از اين خواهم نوشت .
هامش
ودر دور چهارم باز نوبت قران باوّل درجهء حمل رسد كه آغاز دور قران اقدم است .
پس دور اقدم 2940 سال شمسي طول كشيده ودر اين مدّت 147 بار قران علويّين واقع شده است در سه دور . ودر هر دورى بتقريب 49 بار در هر چهار مثلثه ، ودر هر مثلثه 12 يا 13 بار قران واقع شده است ( 12 - 4 : 49 ) .
پس قران اقدم آنست كه علوّيين مثلا در اوّل حمل قران كنند وپس از آن در مدّت 2940 سال شمسي 147 قران كنند در هر چهار مثلثه بسه دور تا دوباره باوّل حمل باز گردند . ودر هر دورى 49 وگاهى 48 يا 50 ودر هر مثلثه 12 يا 13 بار قران واقع خواهد شد .
امّا قران أعظم عبارت است از اوّل قرانهاى يكدفعه از دفعات قران اقدم ومدّتش 980 سال شمسي است وعدد قرانهاى وى چنانكه گفتيم 48 يا 49 يا 50 بار باشد . مثلا چون آغاز از اوّل حمل شد كه مثلثهء ناري است ويكدور در هر چهار مثلثه قرانها واقع شد ودور دوّم آغاز از اوّل أسد كرد اين قران را كه پس از پيمودن هر چهار طبع باز از مثلثهء آتشى آغاز شده است قران أعظم گويند .
وهمچنين در دور سوم كه آغاز از قوس وقران در درجهء اوّل اين برج ميشود آنرا قران أعظم خوانند .
بعض منجّمان چنانكه پيش گفتيم قران اقدم را بنام أعظم وقران أعظم را بنام أكبر اصطلاح كردهاند .
امّا قران أوسط : اوّل قرانهاى يك مثلّثه است از مثلثههاى قران أعظم . ومدّتش بتقريب 240 يا 245 سال شمسي وعدد قرانهاى وى 12 يا 13 بار است .
مثلا چون در مثلثهء آتشى دوازده يا سيزده بار قران واقع شد . وقران سيزدهم يا چهاردهم بمثلثهء خاكى افتاد وآغاز از ثور كرد ، قرانى كه در اوّل ثور واقع شده است قران أوسط خوانند .
وهمچنين چون از مثلثهء خاكى بمثلثهء هوائى افتاد واز جوزا آغاز نهاد ، قران اوّل را در اين مثلثه نيز قران أوسط گويند .
چون عدد قرانها در هر مثلثه بتقريب 12 بار است ومدّت هر كدام 20 سال پس نتيجة چنين ميشود ( 240 - 12 ، 20 ) . وبتحقيق نزديكتر ، مدّت دور 245 سال است ( 245 - 4 : 980 ) پس مدّت دور أوسط 240 يا 245 سال شمسي است .
امّا قران أصغر : يك قران است از قرانهاى أوسط ومدّتش بتقريب 20 سال شمسي است .
صورت محاسبه بطوريكه نگارنده پيدا كرده بدين قرار است :
مدّت دور أعظم 2940 سال شمسي است . وچون اين اندازه را بسه قسمت كنيم كه شمارهء بروج هر مثلثهايست خارج قسمت 980 است . ونيز مدّت هر قران اصغرى 20 سالست . وچون اين عدد را در 49 ضرب كنيم حاصل 980 ميشود ( 980 - 49 * 20 ) .
وچون 980 را بچهار قسمت كنيم كه تقسيم بروج بر چهار مثلثه است خارج قسمت 245 خواهد شد . وچون 245 را بر 12 قسمت كنيم كه شمارهء تقريبي قرانهاى هر مثلثهايست خارج قسمت