سالهاى تامّه را در نظر ميگيرند وكسر زائد را مخصوصا در اين مورد كه فقط هفت روز از سال 1341 گذشته است بحساب معمولى نميآورند « 1 » . زيرا كه حركت فلك ثوابت واوجهاى سيّارات مطابق عقيدهء أستاذ بطورى كه در كتاب التّفهيم حاضر صفحات 121 ، 132 ، 427 وهمچنين در كتاب الآثار الباقية عن القرون الخالية ص 352 فرموده ، هر 66 سال شمسي يكدرجه ودر 23760 سال شمسي يكدور ، ودر يكسال شمسي 54 ثانيه ونيم است . پس در يكروز قريب هشت ثالثه ودر هفت روز 56 ثالثه ميشود . واين مقدار در محاسبات معمولى چندان قابل توجّه نيست .
اشعار مسعود سعد سلمان دربارهء كتاب تفهيم
سلطان رضى الدّين إبراهيم بن مسعود بن سبكتكين ( 450 - 492 ) حكومت هندوستان را در سال 469 بپسرش سيف الدّوله أبو القاسم محمود بن إبراهيم تفويض كرد ومسعود سعد سلمان متوفّى 515 در مدح سيف الدّوله اين چكامه پرداخت :
چو روى چرخ شد از صبح چون صحيفهء سيم * ز قصر شاه مرا مژده داد باد « 2 » نسيم
كه عزّ ملّت محمود سيف دولت را * أبو المظفّر سلطان عادل « 3 » إبراهيم
فزود رتبت وحشمت بدولت عالي * چو كرد مملكت هند را بدو تسليم
منجّمان همه گفتند كاين دليل كند * بحكم زيج بتانى « 4 » كه هست در تقويم
كه ديروز ود « 5 » خطيبان كنند بر منبر * بنام سيف دول خطبههاى هفت إقليم
بسال پنجه أزين پيش گفت بو ريحان * بدان كتاب كه كرده است نام أو تفهيم
كه پادشاهى صاحبقران شود بجهان * چو سال هجرت بگذشت تى وسين وسه جيم
469
اين تاريخ كه مسعود سعد ميگويد يعنى پنجاه سال پيش از سنهء 469 درست مطابق است با تاريخ تأليف كتاب تفهيم در سال 420 هجرى قمري . امّا اين حكم نجومى كه
هامش
( 1 ) - سال اسكندرى از تشرين الاوّل آغاز ميشود وسه شنبهء بيست وپنجم رمضان مطابق بوده است با هفته تشرين الاوّل از سال 1341 اسكندرى .
( 2 ) - پيك ، خ .
( 3 ) - معظم ، خ .
( 4 ) - مقصود محمد بن جابر بتّانى حرّانى است كه منجّم معروف بوده واتفاقا أستاذ ابوريحان هم در مواضع اوجات وجوزهرات بزيج أو اعتماد كرده است ( ص 136 كتاب تفهيم حاضر ) .
( 5 ) - نه دير زود ، خ .