ومحتمل است كه همان آلت رصدى ارتفاع شمس وعروض بلدان باشد كه در « قانون مسعودى » بنام شعره وشاقول آمده است « 1 » .
4 - حلقهيى بقطر پانزده ذراع بالوازم رصدى ديگر كه در آن تعبيه شده بود ؛ باز براي رصد كردن همان ارتفاع وميل وعرض كه در افزارهاى قبل گفته شد .
واين آلت رصدى را در سالهاى 384 - 385 ه . ق ساخت ايّامى كه هنوز از خوارزم به عراق وجرجان سفر نكرده بود ودر قريهء بوشكانز غربى جيحون مىزيست وآنجا بكارهاى علمي ورصدى اشتغال داشت در حالتي كه أو را بديگر آلات رصدى دسترس نبود ؛ وبا همان وسيله غايت ارتفاع وارتفاع بدون سمت خورشيد را بدست آورد ؛ واز روى آن ميل كلّى را معلوم كرد 23 درجه و 35 دقيقه و 45 ثانيه « 2 » .
5 - تختهء مربّع وشاخص مدّرج قائم كه بر حسب ظل أصابع يا ظل اقدام تقسيم مىشد ؛ همراه با آنچه از عضاده وثقبهء ارتفاع دربايست بود ؛ نيز براي همان منظور كه در افزارهاى پيش گفتيم « 3 » .
6 - حلقهء يميني كه بحسب دقايق درجهبندى شده بود وبا آن وسيله در « غزنه » بسالهاى 409 - 410 عرض بلد آنجا را معلوم كرد « 4 » هم گويا از مخترعات خود ابوريحان است كه آن را بنام سلطان يمين الدولة محمود ساخته بود نظير حلقهء عضدي كه براي عضد الدّولهء ديلمى ساخته بودند « 5 » .
7 - رصد افزار بربخ براي رصد رؤيت هلال .
هامش
( 1 ) - قانون مسعودى ج 1 ص 408 .
توضيحا در يك موضع از قانون مسعودى گويا بغلط كاتب يا مطبعه « شيعره » نوشته است « وبالشيعرة المدلاة بالشاقول ج 2 ص 647 » كه محتمل است صحيح آن « شعيره » تصغير « شعره » باشد .
( 2 ) - تحديد نهايات الأماكن .
( 3 ) - تحديد نهايات الأماكن .
( 4 ) - قانون مسعودى ج 2 ص 609 .
( 5 ) - رجوع شود بحواشى صفحات قبل .