بنام رسالة في مطرح الشّعاع ثابتا على تغيّر البقاع داشته كه در فهرست تأليفاتش مذكور است .
7 - تسييرات كواكب
بيرونى در تسييرات كواكب نيز قاعدهء ابتكارى مخصوص بخود داشت « 1 » .
8 - سير نور وصوت
ابوريحان دربارهء سير نور وصوت واين كه حركت صوت بطيىءتر از نور است تحقيق عميق كرده است « 2 » .
9 - مساحت محيط وقطر كرهء زمين
ابوريحان مساحت محيط وقطر كرهء زمين را شخصا رصد ومحاسبه كرد كه نتيجهاش با دقيقترين تحقيقات امروزى تقريبا موافق وتفاوت آن بسيار اندك وناچيز است .
ابوريحان نخستينبار مىخواست اين كار را در بيابان شمالي دهستان جرجان انجام بدهد ؛ وليكن بسبب صعوبت آمد ورفت آن بيابان ؛ ونيز براي نداشتن دستيار ومعاون امين صادق كه مخصوصا براي اين عمل لازم ودر بايست است از دهستان صرفنظر كرد وبعدا آن را در هندوستان انجام داد « 3 » .
توضيحا مساحت محيط كرهء زمين را در روزگاران پيش از ابوريحان روميها وهنديها رصد ومعلوم كرده بودند ؛ كه مقياس طول روميها اسطاذيا [ - أستاذ ] ومقياس هنديها جوژن بوده است « 4 » ؛ جالينوس وبطلميوس نيز در اينباره باختلاف اشاراتى داشتهاند .
هامش
( 1 ) - قانون مسعودى ج 3 ص 1397 .
( 2 ) - آثار الباقية ص 256 .
( 3 ) - كتاب التفهيم ص 164 وقانون مسعودى ج 2 ص 530 - 531 .
( 4 ) - كتاب التفهيم ص 160 .