تخطي إلى المحتوى الرئيسي

التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة سرگذشت 114

مساهمون:

صسرگذشت ١١٤
توضيحا استخراج جيب يك درجه را الغ بيك در زيج خود كه محصول رصد سمرقند در قرن نهم هجرى است بخود نسبت مىدهد . ملا عبد العلى بيرجندى شارح زيج الغ بيك نيز آن ادعا را تقريبا تأييد مىكند . غياث الدين جمشيد كاشاني كه از أصحاب ممتاز بسيار مؤثّر زيج ورصد سمرقند است هم دربارهء استخراج جيب يك درجه رساله‌يى نوشته ومدّعى شده كه ابتكار از اوست . نويسندهء فاضل‌نامهء دانشوران نخست دليل آورده كه كتاب قانون مسعودى در دستگاه الغ بيك وأصحاب زيج أو وجود داشته ؛ آنگاه بر وى وبيرجندى خرده گرفته است كه در اين‌باره تقصير كرده وانصاف نداده‌اند . راقم سطور دربارهء خصوص غياث الدين جمشيد كاشاني معتقد است كه مقام ومنزلت علمي أو از آن بالاتر وبرتر بود كه محصول فكر ديگران را بخود نسبت بدهد ؛ بدين سبب مىتوان گفت كه چگونگى ونوع كار أو در اين‌باره با ابوريحان تفاوت داشته است ؛ نه اين كه عمل ابوريحان را بدون كم وزياد انتحال كرده باشد .

2 - قاعدهء تسطيح كره وترسيم نقشه‌هاى جغرافيائى

قاعدهء تسطيح كره بر سطح مستوى وترسيم نقشه‌هاى جغرافيايى را مخصوصا بطريقه‌يى كه خود ابوريحان آن را اسطوانى [ - استوانى ] ناميده است در علماى اسلامى أول بار ابوريحان اختراع كرد بطورى كه هم‌اكنون طريقهء نوآوردهء أو مورد قبول ومدار عمل علماى رياضى وجغرافىدانان عالم است . ابوريحان شرح اختراع تازهء خود را در آثار الباقية آورده ودر ابتداى تفصيل قضية گفته است « ولم أجد لا حد قولا في ذلك فأحكيه ولكنّى اذكر فيه ما يخطر ببالي فليعذر الناظر : ص 357 » .