5 - أرسطو جهان ديگرى را غير از اين عالم عنصرى كه مسكن ما ومحل زندگانى ماست انكار كرده وآن را ممتنع شمرده است ؛ دليل امتناع آن امر وانكار أرسطو چيست .
6 - أرسطو گفته است كه غير از شكل كروى هر شكل ديگر كه باشد در حركت مستدير ايجاد خلأ مىكند كه باعتقاد أو محال است ؛ وحال آنكه اگر شكل بيضى نيز بر قطر أطول وشكل عدسى بر قطر اقصر حركت مستدير كنند هيچ خلأ لازم نيايد .
7 - أرسطو در تعريف سمت يمين [ - راست ] ومشرق دچار دور باطل شده است .
8 - چرا أرسطو طبقهء أثير را [ - عنصر نار باعتقاد قدماء ] جسم كروى واز عناصر اصلى شمرده وحال آنكه ممكن است جسم اصلى طبيعي نباشد بلكه قسمتى از كرهء اصلى طبيعي هوا باشد كه در اثر مجاورت حركت فلك كسب حرارت كرده چندانكه صورت ناري بخود گرفته است .
وبنابراين بايستى شكل اهليلجى داشته باشد نه كروى ؛ زيرا بديهي است كه حركت در منطقهء مدار فلك شديدتر وسريعتر واثر حرارتش بيشتر از قطبين است ؛ پس بايد غلظت وضخامت آن در مجاورت منطقه بيش از حوالي قطبين باشد ولازمهء اين امر همان شكل اهليلجى است .
9 - مىگويند كه حرارت از مركز بمحيط متصاعد مىشود ؛ پس چرا حرارت وشعاع آفتاب از محيط بمركز زمين مىآيد .
10 - سبب وچگونگى انقلاب واستحالهء أشياء وعناصر بيكديگر چيست ؛ وآيا استحاله بطريق تداخل اجزاء حاصل مىشود يا بسبب مجاورت .
* * * ده مسألهء مزبور همه مربوط به اعتراضاتى بود كه ابوريحان مخصوصا بر عقايد أرسطو وپيروان أو داشت ؛ وهشت مسألهء ديگر كه دنبال مسائل فوق ذكر مىكنيم ؛
التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة سرگذشت 96
مساهمون: أبو ريحان البيروني
صسرگذشت ٩٦