در اواخر زندگانى در سلك عرفا و اهل حال داخل و به شيخ معين الدّين حموى دست ارادت داد ، در اندك زمانى به مراتب عاليهء عرفانى ترقّى كرد . « 1 »
وفات او به سال 598 ه . ق اتفاق افتاده ، كتابى به نام محيط در فقه داشته « 2 » .
54 - زمخشرى ( 467 - 538 ه . ق )
علامه ابو القاسم ، محمود بن عمر بن محمّد خوارزمى معروف به جار اللّه ، از فحول علماى اهل سنّت و جماعت است ، كه در فقه و حديث و تفسير و نحو و لغت و بيان و بلاغت و ادبيّات عرب استاد بود ، « 3 » زمخشرى را فخر خوارزم نيز مىگفتند ، يك پاى زمخشرى از صدمهء برف ساقط شد و با پاى چوبين راه مىرفت ، به گفتهء خودش قطع پاى وى در اثر نفرين مادرش بوده زيرا او در كودكى سبب شكسته شدن پاى گنجشكى گرديد ، لذا مادرش از آن واقعه ناراحت شده فرزند خود را نفرين نمود . « 4 » تولّد او در 27 رجب سال ( 467 ه . ق ) در زمخشر و وفاتش در شب عرفهء سال ( 538 ه . ق ) در جرجانيهء خوارزم بود . « 5 »
آثار باقىمانده از زمخشرى بيش از 37 مجلد مىباشد كه مهمترين آنها به قرار ذيل است : 1 - الكشاف عن اسرار التّنزيل در تفسير قرآن مجيد 2 - انموذج در نحو كه تخليص كتاب ديگرش به نام المفصل است اين كتاب بعد از او بوسيلهء بزرگان ادب شرح شده از جمله صدر الافاضل خوارزمى نيز شرحى بر آن و سه شرح بر المفضل نوشته بوده ، امروز از شروح مختلف انموذج شرح عبد الغنى اردبيلى مشهور است كه بارها چاپ شده ديگر از آثار معروف وى مقدّمة الادب است كه از نظر اشتمال بر لغات فارسى پرارزش است . « 6 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : لباب ، ص 184 ؛ ريحانة ، ج 2 ، ص 320 و مجمع ، ج 2 ، ص 672 .
( 2 ) . ر . ك : ريحانة ، ج 2 ، ص 320 .
( 3 ) . ر . ك : معجم ، ج 19 ، ص 127 ؛ وفيات ، ج 2 ، ص 107 ؛ ريحانة ، ج 2 ، ص 379 و 380 و راهنما ، ص 193 .
( 4 ) . ر . ك : معجم ، ج 19 ، ص 127 ؛ وفيات ، ج 2 ، ص 107 و ريحانة ، ج 2 ، ص 380 .
( 5 ) . ر . ك : معجم ، ج 19 ، ص 127 ؛ وفيات ، ج 2 ، ص 110 و ريحانة ، ج 2 ، ص 381 .
( 6 ) . ر . ك : ريحانة ، ج 2 ، ص 380 و 381 .