من چند كلمه از آن اعتقاد را مختصر عرض مىكنم . او مىگويد خدا جسم است زيرا اشياء دو نوع هستند :
1 - جسم 2 - فعل جسم . پس جايز نيست خدا به معنى فعل باشد . بايد به معنى فاعل باشد . امام صادق عليه السلام فرمود : واى بر او . مگر نمىداند جسم محدود و متناهى است و قابل زياد و كم شدن است و هر چه اين قابليت را داشت مخلوق است . اگر خدا جسم باشد بين خالق و مخلوق فرقى نيست . اين استدلال حضرت صادق عليه السلام در رد هشام و عقيدهاى كه ابراز داشته چگونه ما از معتزله گرفتهايم . مگر آدم دين نداشته باشد چنين نسبتى را بدهد .
گفتم آنها مدعى هستند كه جماعت شيعه قائل به جبر و ديدن خدا بودهاند تا آنجا كه گروهى از متأخرين نيز اين نقل را كردهاند كه معتزليان نيز از آنهايند . آيا روايتى داريم بر خلاف ادعاى آنها ؟
فرمود : اين هم مانند اولى است . هرگز دانشمندان ما قائل به جبر نشدهاند مگر يك عامى و بيسوادى باشد كه تأويل اخبار را نداند يا فرد نادرى از فقها و اهل نظر و روايت آل محمد صلى الله عليه و آله در مورد ديده نشدن خدا و عدالت بيشتر از حد شماره است .
حجاج بن عبد الله گفت از پدرم شنيدم مىگفت شنيدم از حضرت صادق عليه السلام كه با شخصيتترين دانشمندان و اهل فضل بود . از افعال عباد پرسيدند فرمود : هر چه را خداوند وعده ثواب يا تهديد به عقاب كرده از افعال بندگان است .
و فرمود : پدرم از پدر خود على بن الحسين نقل كرد كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود در ضمن فرمايش خود آنها اعمال شما است كه بازگشتش به سوى خود شما است . هر كس به خوبى رسيد خدا را سپاسگزار باشد و اگر چيز ديگرى يافت جز خود را ملامت نكند .
اما ديده نشدن خدا بوسيله چشم كه اجماع فقها و متكلمين از تمام شيعه است جز آنچه از هشام بر خلاف آن نقل شد و دلائل زيادى در اين مورد از حضرت صادق و باقر عليهما السلام نقل شده . نامهاى به حضرت هادى عليه السلام نوشتند و از ديده
بحار الأنوار ( احتجاجات ) ( فارسي ) — صفحة 447
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٤٤٧