أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها
« 1 » . آيا خداوند در آن حال اراده را بوجود مىآورد ؟
جواب داد آرى . فرمود : در صورتى كه اراده بوجود آورد اعتقاد تو كه اراده خود خدا است يا جزئى از اوست باطل مىشود ، زيرا خداوند خود را بوجود نمىآورد و نه تغييرى در او پيدا مىشود منزه است از چنين نسبتها .
سليمان گفت نه معنى آن نيست كه اراده بوجود مىآورد . فرمود : پس يعنى چه ؟ سليمان جواب داد منظور انجام كار است .
حضرت رضا عليه السلام فرمود : واى بر تو . چقدر اين مطلب را تكرار مىكنى .
من كه گفتم اراده محدث است چون انجام كار محدث است و قديم نيست . سليمان كه ديگر فرو مانده بود گفت پس معنى ندارد .
فرمود : به نظر تو خداوند خود را توصيف نموده با ارادهاى كه معنى ندارد در صورتى كه معنى قديم و حدوثى نداشته باشد . ادعاى تو باطل مىشود كه مىگوئى خداوند ازلا و ابدا اراده داشته . سليمان گفت منظورم اين است كه اراده يكى از افعال ازلى خدا است . فرمود : مگر نمىدانى چيزى كه ازلى بود ديگر مفعول نمىشود و قديم هرگز حادث نمىباشد در حالت واحده باز سليمان در جواب فرو ماند .
حضرت رضا عليه السلام فرمود : اشكال ندارد ، سؤال خود را تمام كن . سليمان گفت اراده يكى از صفات خدا است . حضرت رضا عليه السلام فرمود : چقدر تكرار مىكنى كه يكى از صفات خدا است . اين صفت محدث است يا قديم ؟ سليمان گفت صفات محدث است . حضرت رضا عليه السلام فرمود : الله اكبر ، پس اراده محدث است و اگر از صفات قديم او باشد نبايد چيزى را اراده كرده باشد ( زيرا اراده ازلى يا تعلق به شىء ازلى مىگيرد كه ادعائى است محال ، چون شىء قديم و ازلى مفعول و محدث نمىتواند باشد يا اراده به چيز حادث تعلق مىگيرد در اين صورت موجب مىشود كه اراده از مراد تخلف پذيرد كه اين نيز جايز نمىباشد ) . فرمود : چيز
هامش
( 1 ) ترجمه آيه : گاهى كه تصميم هلاك قريهاى را بگيريم تبهكاران را امر مىكنيم به فسق و فجور در آن بپردازند .