خداى يكتا پيوسته يكتا بود ، بىآنكه چيزى با او باشد و بدون حد و حدودى يا عرض و كيفيت و كميتى : پيوسته چنين بود ، آنگاه مخلوقى مختلف داراى كيفيت و كميت و اندازه و عرض و طول متفاوت نه در جايى آنها را نهاد و نه در چيزى محدود نمود و نه در مقابل چيزى قرار داد و نه قبلا نقشه آنها را كشيده بود . بعد آفريدههاى خود را ممتاز و غير ممتاز و جدا و به هم پيوسته و رنگارنگ و داراى طعم و مزه قرار داد . نه اينكه احتياجى به آنها داشته باشد و نه مقامى را جويا باشد كه جز با آفريدن آنها به آن مقام نرسد و با آفريدن آنها در خود زيادى يا نقصانى نديده ، عمران ! توجه كردى ؟ عرض كرد آرى سرورم ! فرمود : عمران اگر اين آفرينش براى رفع نياز و احتياج او بود چيزهائى را مىآفريد كه از آنها مىتوانست بهرهمند شود و بايد چند برابر اينها خلق مىكرد زيرا هر چه كمك كار و ياور زياد گردد شخص قوىتر مىشود با اينكه نياز و حاجت را حد و اندازهاى نيست زيرا هر مخلوقى را بيافريند باز در مورد او حاجت و نياز به وجود مىآيد . به همين جهت گفتم آفرينش او از جهت احتياج نبود ولى مخلوق را به يك ديگر نيازمند كرد و برخى را به ديگرى برترى داد نه اينكه احتياجى به برتر داشته باشد و نه به واسطه خشمى كه به وجود بىمقدارتر و خوار گرفته باشد . بعد سخنانى كه بين آنها رد و بدل شد آنگاه پرسيد :
آقا بفرمائيد خدا كه يكتا بود و چيزى جز او نبود با آفرينش مخلوقات تغييرى در او به وجود نيامد ؟ حضرت رضا عليه السلام در پاسخ او فرمود : خداى عز و جل با آفرينش موجودات تغييرى نكرده ولى موجودات تغيير يافتند با دگرگونى كه در آنها قرار داد . عمران عرض كرد با چه چيز او را مىشناسيم ؟ فرمود : به وسيله غير خدا ( از مخلوقات ) . عرض كرد غير او چيست ؟ فرمود : مشيت و اراده ( كه موجب پيدايش موجودات شده ) . و نام و صفتش و چيزهاى ديگرى كه شبيه اينها است ، تمام اينها مخلوق و آفريده شده است و به تدبير اوست عمران عرض كرد آقا خدا چيست ؟
فرمود : نور است اما به اين معنى كه هادى و راهنماى آفريدههاى آسمان و
بحار الأنوار ( احتجاجات ) ( فارسي ) — صفحة 304
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٠٤