71 - 31285 - ( 22 ) در كتاب المقنعه [ شيخ مفيد قدس سره ] آمده است كه امام صادق عليه السلام فرمود :
« روزى به دوگونه تقسيم شده است : يك گونه به صاحبش مىرسد ، هرچند آن را طلب نكند و نوع ديگر وابسته به طلب اوست . پس آنچه در هر حال براى بنده قرار داده شده ، به سويش مىآيد ؛ هر چند براى آن تلاش نكند و آنچه به [ شرط ] تلاش برايش مقرر شده است ، سزاوار است كه از راههاى خودش آن را بجويد و آن راههايى است كه خداوند برايش حلال كرده ، نه راههاى ديگر . پس اگر آن را از راه حرام طلب كند و بدان دست يابد ، به حساب روزىاش گذاشته مىشود و [ در قيامت ] به حساب آن رسيدگى خواهد شد . »
72 - 31286 - ( 23 ) ابن عباس از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روايت مىكند كه فرمود :
« اى مردم ، به تحقيق رزق تقسيم شده و هيچكس از آنچه برايش مقرر شده فراتر نمىرود ؛ پس در طلب [ روزى ] اعتدال و ميانهروى پيشه كنيد . و به تحقيق عمر [ انسان ] محدود است و عمر هيچكس از آنچه برايش مقرر شده تجاوز نمىكند ؛ پس پيش از فرارسيدن مرگ [ به سوى اعمال نيك ] بشتابيد . و اعمال شمارش شده است . »
73 - 31287 - ( 24 ) از امام حسن عسكرى عليه السلام روايت شده كه فرمود :
« تا زمانى كه تاب و توان دارى ، [ از ديگران ] درخواست نكن ؛ زيرا براى هر روز ، روزى جديدى است و بدان كه پافشارى در تقاضا شكوه و ارزش [ انسان ] را سلب مىكند و رنج و زحمت در پى دارد ؛ پس بردبارى پيشه كن تا خداوند درى به رويت گشايد كه ورود به آن آسان باشد .
چه نزديك است روزى « 1 » به [ انسان ] اندوهگين و امنيت به [ انسان ] متوارىِ ترسان ؛ پس چه بسا نابسامان شدن اوضاع « 2 » نوعى سنت و روش خداوند است . بهرهها داراى مراتب است . پس [ در چيدن ] ميوهء نارس شتاب نكن كه تنها تو در وقت خودش [ مىتوانى ] به آن دست يا بى . بدان كه تدبيركنندهء تو به زمانى كه در آن اوضاعت را اصلاح كند ، آگاهتر است . پس در همهء كارهايت به خيرخواهى او اطمينان كن تا حالت را اصلاح كند و در نيازهايت - پيش از رسيدن زمان آنها - شتاب نكن ، كه در اين صورت سينه و قلبت تنگ مىشود و نوميدى بر تو چيره مىگردد . »
74 - 31288 - ( 25 ) قطب راوندى در كتاب لبّ اللباب گزارش نموده ، كه سه پرنده به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هديه شد ، يكى از آنها را به مصرف خانوادهاش رساند . روز بعد همسرش يكى ديگر از آنها را نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله آورد . حضرت فرمود :
« مگر تو را از ذخيره كردن چيزى براى روز بعد نهى نكردم ! ؛ زيرا خداوند همواره هر فردايى را روزى مىدهد .
رزق مقرر و معين شده است و به انسان به هر روشى كه بخواهد مىرسد . تقواى انسان پرهيزگار بر آن نمىافزايد و تباهكارى انسان فاجر از آن نمىكاهد و اگر انسان آزمند گردد و پردهها را بِدَرَد ، بيشتر از روزىاش نخواهد ديد . »
75 - 31289 - ( 26 ) از حضرت على عليه السلام روايت شده كه فرمود :
« هر رزقى سببى دارد ، پس در طلب [ روزى ] ميانهروى كنيد . »
76 - 31290 - ( 27 ) همچنين از آن حضرت گزارش شده كه فرمود :
« در شگفتم از كسى كه مىداند خداوند روزىها را معين كرده و به عهده گرفته و تلاشش بر آنچه براى وى در نظر گرفته شده ، نمىافزايد ؛ با اين حال در طلب روزى آزمند و شتابگر است و خود را به زحمت مىاندازد ! »
77 - 31291 - ( 28 ) در غرر الحكم از على عليه السلام نقل شده كه فرمود :
« روزىها با حرص و كثرت طلب به دست نمىآيد . »
78 - 31292 - ( 29 ) در غرر الحكم از على عليه السلام نقل شده كه فرمود :
« روزى كسى را كه در پى آن نيست ، طلب مىكند . »
هامش
( 1 ) . « صنع » معانى گوناگونى دارد ؛ ولى آنچه در اينجا مناسب به نظر مىرسد يكى محلى است كه در آن آب ذخيره مىكردند ( النهايه 3 / 56 ) و ديگرى به معناى نيكى و روزى ( المنجد ) .
( 2 ) . « الغِيَر » به معناى تغيير حالت از صلاح به فساد است ( مجمع البحرين 2 / 346 ) .