و مردى كه بر ديگرى حقّى دارد و بر آن گواه نمىگيرد ، آنگاه شخص بدهكار حق وى را انكار مىكند .
پس شخص طلبكار عليه او دعا مىكند ولى اجابت نمىشود ؛ زيرا آنچه بدان مامور بود ، ترك كرد .
و مردى كه مقدارى كالا دارد ، آنگاه در خانهاش مىنشيند و حركت نمىكند و طلب نمىكند و به جستجوى روزى نمىپردازد ، تا آنچه دارد ، مصرف مىكند سپس براى رزق دعا مىكند ، ولى اجابت نمىشود » .
8 - 31223 - ( 8 ) امام صادق عليه السلام فرمود : « چهار گروه دعاىشان اجابت نمىشود : دعاى مردى كه در خانهاش نشسته مىگويد : پروردگارا ، به من روزى ده ! خداوند به او مىفرمايد : آيا به تو دستور كسب ( جستجوى روزى ) ندادم ؟
و مردى كه همسرى دارد ، آنگاه به وى نفرين مىكند . خداوند به وى مىفرمايد : آيا اختيارش را به دست تو قرار ندادم ؟
و مردى كه مالى دارد و آن را تباه مىكند ، پس مىگويد : پروردگارا ، به من روزى ده ! خداوند به وى مىفرمايد : آيا به تو دستور اعتدال ندادم ؟ آيا به تو دستور اصلاح ندادم ؟ آنگاه امام عليه السلام اين آيهء قرآن را تلاوت فرمود :
( بندگان خداى رحمان ) . . . و كسانى هستند كه چون انفاق كنند ، زيادهروى و سختگيرى نمىكنند و ميان اين دو ، اعتدال و ميانهروى را بر مىگزينند « 1 » .
و مردى كه صاحب مال است و بدون بيّنه و گواه آن را قرض مىدهد ، پس خداوند مىفرمايد : آيا دستور گواه گرفتن به تو ندادم ؟
9 - 31224 - ( 9 ) على بن عبد العزيز مىگويد : « امام صادق عليه السلام [ به من ] فرمود : عمر بن مسلم چه مىكند ؟ پاسخ دادم :
فدايت شوم ! به عبادت روى آورده و تجارت را رها كرده است !
امام عليه السلام فرمود : واى بر او ؛ آيا نمىداند دعاى تارك كسب [ روزى ] اجابت نمىشود . وقتى كه اين آيه نازل گرديد : و هر كس تقواى الهى پيشه كند ، خداوند گشايش برايش قرار مىدهد و از جايى كه گمان نمىكند ، به او روزى مىدهد « 2 » . گروهى از اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله درها را بستند و به عبادت روى آوردند و گفتند : به تحقيق كفايت شدهايم ! اين خبر وقتى به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد به دنبال آنها فرستاد و فرمود :
چه چيز شما را به اين روش واداشت ؟
گفتند : اى رسول خدا صلى الله عليه و آله ! خداوند روزىمان را براى ما ضمانت كرد ، پس ما به عبادت روى آورديم !
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : هر كس چنين كند ، خداوند دعاى او را اجابت نمىكند ؛ [ پس ] بر شما باد به كسب و طلب روزى . »
در نقل كتاب من لا يحضره الفقيه اين جمله به سخنان پيامبر صلى الله عليه و آله افزوده شده است :
« به يقين من دشمن دارم كسى را كه دهانش را به سوى پروردگارش بگشايد و بگويد : به من روزى بده ولى با كار و تلاش آن را نجويد . »
10 - 31225 - ( 10 ) در حديث آمده است كه : « وقتى اين آيه نازل شد :
و هر كس تقواى الهى پيشه كند ، خداوند گشايش برايش قرار مىدهد و از جايى كه گمان نمىكند ، به او روزى مىدهد « 3 » .
گروهى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله در خانههاىشان ماندند و هر تلاشى را رها كردند و به گمان اينكه روزىشان ضمانت شده است ، به عبادت پروردگارشان مشغول شدند . پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله وقتى از ماجرا آگاه شد ، آنان را سرزنش كرد و فرمود : به يقين من دشمن دارم كسى را كه دهانش را به سوى پروردگارش بگشايد و بگويد : به من روزى بده ولى با كار و تلاش آن را نجويد . »
هامش
( 1 ) . فرقان 25 / 67 .
( 2 ) . طلاق 65 / 2 - 3 .
( 3 ) . طلاق 65 / 2 - 3 .