فهم و دانش و سياست را انتخاب كن و از صاحبان تجربه و عقل و حيا به خانوادههاى شايسته و ديندار و با ورع نزديك شو ؛ زيرا آنان اخلاقشان گرامىتر و خويشتندارتر و شايستهتر و كمطمعتر است و دورانديشتر از ديگران هستند . پس كارگزارانت و دستيارانت اينگونه بايد باشند و از ميان آنان جز پيروانت را به كار نگمار .
آنگاه حقوق آنان را به طور كامل و تمام بپرداز و روزى را بر آنان وسعت ده و آسان گير ؛ چرا كه اين كار آنان را بر اصلاح خويش نيرومند مىسازد و از آنچه - از بيت المال - در اختيار دارند ، بىنياز مىكند ؛ افزون بر آنكه ، در صورت مخالفت با دستورهاى تو و دستيازى به امانت تو ، عذر و بهانهاى براى آنان باقى نمىگذارد و حجت را بر آنان تمام مىكند .
سپس با همهء اين احوال ، كارهاىشان را زير نظر بگير و ناظران و مراقبانى امانتدار و راستگو بر آنان بگمار ؛ زيرا اين كار بر جديت آنان در آبادانى و عمران و مدارا و مهربانىشان با مردم و خويشتندارى آنان از ستم و جلوگيرى آنان از خيانت همكارانشان مىافزايد ؛ افزون بر آنكه ، اين كار سبب نيرومند شدن مردم مىگردد .
و بپرهيز از اينكه متكبران ، زورگويان ، خودبينان ، دوستداران مدح و ثنا و چاپلوسى و طالبان شرافت را به كار گمارى - در حالى كه هيچ شرافتى وجود ندارد مگر به تقوى . و اگر يكى از كارگزارانت را يافتى كه دستش را به خيانت آلوده يا مرتكب كار زشتى گرديده است و در اين باره گزارش ناظرانت و بدگويى مردم با هم عليه وى جمع شد ، از نظر گواهى به آن بسنده مىكنى و او را مجازات بدنى مىنمايى و از كار بر كنار مىكنى . سپس در ميان ديدگان مردم مهر خيانت بر او مىزنى و گردنبند ننگين تهمت به گردنش مىآويزى ؛ چرا كه اين كار باز دارنده وى و اندرزى براى ديگران خواهد بود - ان شاء الله تعالى .
آنچه براى حاكم شايسته است كه با خراجدهندگان قرارداد بندد
به خراجدهندگان رسيدگى كن و در آنچه سبب اصلاحشان مىگردد ، بنگر ؛ زيرا اصلاح آنان سبب اصلاح ديگران مىگردد و بدون اصلاح آنان ، ديگران اصلاح نخواهند شد ؛ چرا كه آنان - نه ديگران - پناهگاه و ساماندهندهء مردم هستند و مردم نانخور آنهايند . پس بايد نگاهت به آبادانى سرزمين آنها و اصلاح زندگىشان بيش از نگاهت به گرفتن خراج از ايشان باشد ؛ چرا كه گرفتن ماليات بدون آبادانى ممكن نيست و هر كس بدون آبادانى به دنبال ماليات گرفتن باشد ، شهرها را ويران و مردم را نابود مىكند و اين كار مدت طولانى دوام نمىيابد . بلكه خراجدهندگان هر شهرى را جمع كن ( و دربارهء صلاح شهرشان به آنان تأكيد كن ) سپس به آنان دستور ده تا دربارهء وضعيت شهرشان و آنچه سبب سامان كارهاىشان مىگردد و وضعيت زمينشان و پرداخت خراج به تو گزارش دهند . سپس دربارهء آنچه به تو گفتند ، از ديگر آگاهان سؤال كن .
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 629
مساهمون: السيد البروجردي
ص٦٢٩