و با ستايش نيكو از آنان و پرسش مكرر دربارهء يكايك آنان و دلاورىهاىشان در هر صحنه و بازگوكردن آن ، شخصاً چشمانشان را به اهداف بلندى كه در پيش رو دارند ، خيره نگه دار ؛ چرا كه اين كار شجاعت آنان را بر مىانگيزد و ديگران را تشويق مىكند . سپس با اين همه از گماردن مراقبان و چشمانى - از اهل امانت و راستى - بر آنان غافل نشو كه هنگام رويارويى با دشمن ، در كنار آنان حضور يابند و رشادتهاى هر يك را به ثبت رسانند ؛ به طورى كه گويا تو خود شاهد كارهاىشان هستى !
سپس كارهاى هر يك از آنان را بشناس و رشادتهاى كسى را به حساب ديگرى نگذار و او را در رتبهاى كمتر از آن قرار نده و هر كس را به اندازهء كارش پاداش ده و با نامهاى ويژه از سوى خود او را تشويق كن و او را از آنچه از وى به تو رسيده ، آگاه كن . و شرافت شخصى تو را بر آن ندارد كه كار كوچك وى را بزرگ شمارى و حقارت و ناتوانى كسى سبب نگردد تا كار بزرگ او را كوچك شمارى .
بيمارى يا عدم موفقيت و كاميابى رشادتمندان صحنههاى گذشته سبب افتادن آنان از چشم تو نگردد ؛ چرا كه عزت به دست خداست . هر گاه بخواهد ، مىبخشد و هر گاه بخواهد ، بازمىدارد . و اگر شجاعت در اختيار انسان بود ، بيشتر مردم آن را پديد مىآوردند بلكه سرشتها و تقدير كارهاى دوستداشتنى آنان در اختيار خداست .
و اگر يكى از سلحشوران و پيروزمندان معروفت در نبرد با دشمن جان باخت ، با مهربانى به خانوادهاش و سرپرستى نيكو از آنان - بهتر از وصى مورد اعتماد - جاى وى را در ميان خانوادهاش پر كن ؛ به طورى كه آنان فقدان او را احساس نكنند و در نبودش غمگين نشوند ؛ زيرا اين كار دلهاى سلحشورانت را با تو مهربان مىگرداند و بر بزرگداشت پيروى از تو مىافزايد و در اجراى دستوراهاى تو آمادگى از خودگذشتگى را مىيابند و نيرويى جز به وسيلهء خداوند نيست .
آنچه براى حاكم شايسته است كه در امر قضاوت تأمل كند
با شناخت جايگاه قضاوت ميان مردم ، نزد خداوند به آن بنگر . قضاوت همانا ميزان عدالت خداست كه براى دادخواهى مظلوم از ظالم ، گرفتن حق ضعيف از قوى و برپاداشتن حدود الهى بر روش و راهى - كه بندگان و شهرها بدون آن سامان نمىيابند - قرار داده شده است . پس براى قضاوت در ميان مردم ، برترين رعيت خود را در نظرت برگزين ؛ كسى كه دانشمندترين ، بردبارترين و باورعترين مردم باشد . كسى كه كارها وى را در تنگنا قرار ندهد و افراد درگير او را خشمگين نسازد و ناتوانى ناتوانان او را ناراحت و دلتنگ نكند و جور ستمگران وى را به زيادهروى واندارد و نزديك طمع نشود و خودبينى به
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 625
مساهمون: السيد البروجردي
ص٦٢٥