و حق خويشان و بينوا و در راه مانده را بپرداز و از هدر دادن به شدت بپرهيز . به يقين به هدر دهندگان برادر و همسان شيطان هستند و شيطان به پروردگارش بسيار ناسپاس است « 1 » .
اگر شما گنجينههاى رحمت پروردگار مرا در اختيار داشتيد ، در آن هنگام نيز از بيم تمام شدن بخل مىورزيديد و انسان همواره بخيل است « 2 » .
[ بندگان خداى رحمان ] . . . و كسانى هستند ، كه هر گاه انفاق كنند ، زيادهروى و سختگيرى نمىكنند و ميان اين دو روش ميانهرو هستند « 3 » .
386 - 31600 - ( 1 ) عبداللَّه بن سنان روايت مىكند كه امام صادق عليه السلام در تفسير آيهء : و دستت را به گردنت زنجير نكن ، دستش را بست و فرمود : « [ مقصود ] اينگونه است . و در توضيح : و آن را به طور كامل نگشا ، كف دستش را گشود و فرمود : [ مقصود ] اينگونه است . »
387 - 31601 - ( 2 ) ابوالقاسم كوفى در كتاب اخلاق از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روايت مىكند كه فرمود : « مؤمن ادبى را از خدا فرا مىگيرد ؛ هنگامى كه [ روزى را ] بر وى توسعه دهد ، ميانهروى و هنگامى كه بر او سخت گيرد ، [ به آن ] بسنده مىكند . »
388 - 31602 - ( 3 ) داود بن سرحان مىگويد : « مشاهده كردم امام صادق عليه السلام با دست ، خرما وزن مىكرد . به وى گفتم : فدايت گردم ! اى كاش دستور مىداديد يكى از فرزندان يا يكى از خدمتكارانت اين كار را انجام مىداد .
امام عليه السلام پاسخ داد : اى داود ! كار شخص مسلمان سامان نمىيابد مگر به سه چيز : فهم عميق دين ، بردبارى بر بلا و اندازهء در معيشت . »
ربعى بن عبداللَّه با واسطه شخصى از امام باقر عليه السلام روايت مىكند كه فرمود :
« كمال - همه كمال - فهم عميق و دقيق دين است . . . » ادامهء اين حديث ، نظير حديث پيشين است . اين حديث با سندهاى گوناگون روايت شده است .
389 - 31603 - ( 4 ) ربعى با واسطه روايت مىكند كه امام صادق عليه السلام فرمود :
« كمال - تمام كمال - در سه چيز است . . . » و در ميان آن سه چيز ، اندازهء در معيشت را بر شمرد .
390 - 31604 - ( 5 ) در كتاب دعائم الاسلام از على عليه السلام روايت شده كه فرمود :
« كمال - همهء كمالات - فهم عميق دين ، بردبارى در بلا و اندازهء در معيشت است . »
هامش
( 1 ) . اسراء 17 / 26 - 27 .
( 2 ) . اسراء 17 / 100 .
( 3 ) . فرقان 25 / 67 .