س - كسى كه با شما غرض و عداوت شخصى نداشت درصورتىكه اينطور مىگوئيد خدمت كرده باشيد و از شما آنوقت علامت فساد و فتنهجوئى ديده نشده باشد جهتى نداشت كه در ازاء خدمت به شما آنطور صدمات زده باشند . پس معلوم است كه در همان وقت هم در شما آثار بعضى فتنه و فساد ديده بودند .
ج - الحال هم حاضرم بعد از اين مدت كه طرف مقابل حاضر شده آدم بىغرضى تحقيق نمايد كه من عرايض صادقانهء خودم را محض حب وطن و ملت و دولت به عرض رساندم و اربابغرض ، محض حسنخدمت و تحصيل مناصب و درجات و مواجب و نشان و حمايل و غيره و و و به عكس به عرض رساندند الحال هم حاضرم براى تحقيق .
س - اين ارباب غرض كىها بودند ؟
ج - شخص پست و نانجيب و بىاصل رذل غيرلايق كه قابل هيچيك از اين مراتب نبود آقاى آقا بالا خان وكيل الدوله ، و كثرت محبت حضرت و الا آقاى نايب السلطنه به او .
س - وكيل الدوله مىگويد همان وقت به اسناد و كاغذجات مفسدانه كه بر همهكس معلوم شد شما را گرفته است و اگر آنوقت شما را نگرفته بود به موجب استنطاقى كه همان وقت به عمل آوردند اين خيال را از همان وقت شما داشتيد . شايد همان وقت شما اين كار را كرده بوديد .
ج - پس در حضور وكيل الدوله معلوم خواهد شد .
س - پس درصورتىكه شما اقرار مىكنيد كه تمام اين صدمات را وكيل الدوله براى تحصيل شئونات و نايب السلطنه براى حب به او به شما وارد آوردهاند شاه شهيد چه تقصير داشت منتها مطلب را اينطور حالى ايشان كردند . شما بايستى تلافى و انتقام را از آنها بكنيد كه سبب ابتلاء شما شده بودند و يك مملكتى را يتيم نمىكرديد .
ج - پادشاهى كه پنجاه سال سلطنت كرده باشد هنوز امور را به اشتباهكارى به عرض او برسانند و تحقيق نفرمايند و بعد از چندين سال سلطنت ثمر آن درخت وكيل الدوله ، آقاى عزيز السلطان ، امين خاقان و اين اراذل و اوباش بىپدر و مادرهائى كه ثمرهء اين شجره شدهاند و بلاى جان عموم مسلمين گشته باشند ، چنين شجر را بايد قطع كرد . كه ديگر اين نوع ثمر ندهد . « ماهى از سر گنده گردد نى ز دم » اگر ظلمى مىشد از بالا مىشد .
س - درصورتىكه به قول شما اينطور هم باشد در مادهء شخص شما وكيل الدوله و نايب السلطنه تقصيرشان بيشتر بود شاه شهيد كه معصوم نبود و از مغيبات هم خبر نداشت . يك آدمى مثل
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 79
مساهمون: ادوارد براون
ص٧٩