فصل سوّم ترور ناصر الدين شاه
ناصر الدين شاه ، چهارمين پادشاه سلسلهء قاجاريه ، در 22 ذيقعدهء 1264 هجرى قمرى - برابر 20 سپتامبر 1848 ميلادى - به تخت سلطنت نشست و بنابراين در 22 ذيقعدهء 1313 هجرى قمرى - كه به تاريخ ما برابر 6 مه 1896 است - به پنجاهمين سال سلطنت خود وارد مىشد .
چه در ايران و چه در نمايندگىهاى رسمى اين كشور در ساير ممالك جهان ، تدارك عظيمى فراهم شده بود تا به اين مناسبت جشنهايى برپا گردد . امّا ، سه روز پيش از برپايى اين جشنها ، خبر ترور وى جهان را تكان داد . حدود 2 بعدازظهر جمعه 18 ذيقعدهء 1313 هجرى قمرى - اوّل مه 1896 - در حالى كه شاه از حرم حضرت شاه عبد العظيم بازديد مىكرد ، به ضرب گلولهء شخصى به نام ميرزا محمّد رضا كرمانى به قتل رسيد . روزنامهء تايمز ، به نقل از مخبر خود ، گزارش كرد كه شاه در حالى كه هنوز در قيد حيات بود به قصر آورده شد و در 4 بعدازظهر درگذشت . امّا ، يكى از دوستان مطلع ايرانى به من گفت كه اين جسد بيجان شاه بود كه در كالسكهء سلطنتى ، در حالى كه صدراعظم امين السلطان خود را حائل آن قرار داده بود ، به پايتخت آورده شد . مظفر الدين ميرزا وليعهد فورا از تبريز به تهران فراخوانده شد و فرداى مرگ پدرش ، به تخت سلطنت جلوس كرد و اندك زمانى پس از آن به آرامى در تهران تاجگذارى نمود .
براى يك پژوهشگر تاريخ معاصر چيزى سرگرمكنندهتر از اين نيست كه به هنگام وقوع چنين رخدادهايى ، مقالات ، نامهها و مطالب بيشمارى را كه در اين باب در جرايد روز درج مىگردد گردآورده و پس از چند سال مجددا آنها را بررسى كند تا مشاهده نمايد چگونه بسيارى از پيشبينىهاى مطمئن نقشبرآب شده ، نظريههاى ناب رد گشته و تعداد زيادى از « مقامات كاملا مطلع » بىاعتبار گرديدهاند . در ابتدا روزنامهء تايمز مورخ 2 مه ، « اسكات من » مورخ 3 مه ، « الين كوريه » مورخ 3 مه ، « منچستر گاردين » مورخ 4 مه ، « پايونير » مورخ 7 مه ، « گرافيك » مورخ 9 مه ، « اسپكتيتور » مورخ 9 مه ، « مورنينگ پست » مورخ 11 مه و بسيارى ديگر از روزنامهها مدعى شدند كه قاتل شاه