خوشبينانهء صاحبان امتياز نقشبرآب خواهد گشت . بهرغم تمامى اين مسائل ، نويسنده حكومت ايران را به سبب اعطاى امتيازاتى چنان باارزش در قبال مبلغ ناچيز پانزده هزار پاوند در سال به انضمام يك چهارم سود حاصله ، مورد نكوهش قرار مىدهد ؛ خاصه كه اين امتياز مشتمل است بر تمامى صادرات و نيز تجارت داخلى تنباكو . وى مىافزايد : « به ملاحظهء اين نكتهء باريك مىتوان گفت كه اخراجات تمامى توتون و تنباكوى ايران سپرده به دست اختيار يك كمپانى خارجه شده كه اهميت حقيقى مطلب در اين حال از هرچه تصور بشود ، افزون است . »
همو ادامه مىدهد : « اين معنى بر همهكس واضح است كه اخراجات هرمملكتى از نخستين اسباب ثروت آنملك معدود است . بنابراين ، بايد صاحب هرمملكت خود از هرروى و به هروسيله كه ممكن است ، وسايط تسهيل آن را فراهم بياورد و اخراجات ملك را از هرگونه قيد و صعوبت آزاد دارد . حالآنكه اين امتياز و انحصار كه دولت ايران به كمپانى انگليس داده ، برعكس اين ملاحظات يوميه است . بدينوسيله صاحبان محصول در دست كمپانى زار و زبون مانده ، حاصل رنج خود را به قيمتى كه ارزش دارد نتوانند فروخت و از منافع رقابت تجارت بدهىاى نخواهند داشت . و بدينسبب جمع كثيرى از ايرانيان كه معاش و گذرانشان منحصر بدينممر است ، متضرر گشته به بنيان تجارت مملكت اختلال فوقالعاده وارد خواهد آمد .
نويسنده متذكر مىگردد كه امتياز انحصار تنباكوى تركيه تنها مصرف داخلى را شامل گشته و صادرات از حوزهء اختيارات آن خارج مىباشد و اين نكتهايست كه غفلت غيرقابلبخشش حكومت ايران موجب ناديده گرفتن آن شده است . وى همچنين چندين عامل مهم ديگر از وجوه تمايز اين دو امتياز را برمىشمارد . اگر حكومت ايران بر آن بود كه درآمدى اضافى ، معادل آنچه صاحبان امتياز مىدهند ، از تجارت تنباكو به دست آورد ، مىتوانست اين كار را به سهولت ، بىدردسر و بدون دخالت بيگانه و بىآنكه بارى چنين غيرضرور و غيرقابلتحمل را بر اتباع خود تحميل كند ، انجام دهد . »
نتيجهگيرى « صباح » چنين است : « چون از كمال خلوص هميشه آرزومنديم كه دولت عليهء ايران به مدارج عاليهء ترقيات حاليه صعود نموده از منابع ثروت طبيعيهء مملكت چنانچه شايد و بايد بهرهمند گردد ، ناگزير از اين بيانات شديم و اميدواريم كه احكام و شرايط انحصار مذكور غير از اين باشد كه صاحبامتياز اعلان كرده و اولياى دولت مشاراليها نيز منافع حقيقى مملكت را بهتر از آنچه ما ذكر نموديم رعايت و محافظت نموده باشند . »
سپس ، جريدهء « اختر » مطالب زير را خود به انتهاى متن اين ترجمه مىافزايد :
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 61
مساهمون: ادوارد براون
ص٦١