ترجمه « روزنامهء مذكور مىگويد : ما در روزنامههاى فرنگستان در باب تداول سندات حصهء كمپانى انحصار دخان ايران اعلانى ديده شد كه متضمن شرايط اساسيهء امتياز انحصار و پارهاى اطلاعات ديگر در آن باب بود . چون مطالب متعلق به ممالك اسلاميه درهرحال سزاوار آن است كه از مدنظردقت دور نباشد ، لهذا تفصيل آن را به انضمام پارهاى ملاحظات خودمان در اينجا نقل مىنمائيم . »
« به موجب مندرجات اعلان مذكور در نهم ايارماه يك هزار و هشتصد و نود ميلادى ، برحسب ارادهء پادشاه ايران امتيازى داده شده است كه موافق احكام آن تمامى حاصلات توتون ممالك ايران و خريد و فروش آن به عنوان انحصار به دست واحد سپرده شده ، مدت اين امتياز تا پنجاه سال امتداد خواهد داشت . صاحبامتياز در هرسال پانزده هزار ليرهء انگليس به خزانهء ايران داده و بهعلاوه از منافع آن نيز بهقدر ربعى مال دولت خواهد بود . »
« صاحبامتياز در لندن يك كمپانى از انگليسيان تشكيل داده . اين كمپانى ششصد و پنجاه هزار ليرهء انگليس سرمايه خواهد داشت و اين سرمايه را نيز تداول سندات حصه جمع خواهد نمود . »
« مدير رسومات عمومى ايران مقدار توتون و دخانى را كه همهساله در داخل ممالك ايران صرف مىشود ، تخمينا پنج ميليون و چهارصد هزار كيلو و مقدار توتونى را كه به خارج حمل و نقل مىشود نيز چهار ميليون كيلو تخمين و برآورد كرده . صاحبامتياز نيز از روى آن برآورد ، ساليانه اقلا پانصد هزار ليره خرجدررفته به مداخل آن كار اميدوارى داشته است كه پس از وضع سود مقطوع سندات حصه و ربع مداخل كه به حكومت عايد است ، از مابقى درصدى پانزده به نام تمتع به صاحبان حصه داده ، تتمه نيز در ميان صاحبامتياز و اصحاب سندات حصه متساويا قسمت خواهد شد . »
نويسنده سپس مقايسهء بين امتياز انحصار تنباكوى تركيه و انحصار تنباكوى ايران را ، كه در اطلاعيهء شركت مذكور است ، تكرار كرده و اعتراف مىكند كه اگر ، چنان كه تفهيم شده ، اين امتياز شامل تنباكوى قليان و نيز تنباكوى معمولى ايران باشد ، ارقام ارائه شده يحتمل اغراقآميز نيستند ؛ امّا ، حتى در اينصورت نيز وى بسيار مردد است كه سودى چنان عظيم كه صاحبان سهام انتظار دارند حاصل گردد .
وى اظهار مىدارد حتى در فرانسه ، كه انحصار تنباكو به مدت پنجاه سال برقرار شده است و از مرزها به خوبى محافظت شده و گمركات مرزى بسيار كارآمدند ، قاچاق تنباكو صورت مىگيرد و طبعا تحت شرايط حاكم بر ايران مىتوان چنين انگاشت كه احتمالا ميزان قاچاق بيشتر بوده و لهذا توقعات
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 60
مساهمون: ادوارد براون
ص٦٠