نايب السلطنه در غيبت خود انتخاب نمود . در 1324 ( 7 - 1906 ميلادى ) پيرامون يك وام مشترك انگليسى - روسى صحبت شد - كه نويسندهء ما آن را « وام چهارم » مىخواند زيرا معتقد است كه در سال قبل از آن سومين وام مخفيانه روسيه مورد مذاكره قرار گرفته بوده است - ، امّا اين وام همانطور كه در متن همين كتاب توضيح داده شد ، توسط مجلس رد گرديد . نويسندهء ما مظفر الدين شاه را به عنوان فردى سادهانديش ، آسانپذير ، متزلزل و قابلتغيير ، علاقمند به مسخرگى ، و كاملا در اختيار درباريان فاسدى كه « بهنظر مىرسد از ميان رذلترين ، دول اصلىترين ، بىفرهنگترين و فاسدترين » عناصر ملت انتخاب شدهاند ، توصيف نموده است . شخص شاه فردى مطلقا جاهل و بيسواد بود كه از تاريخ يا سياست هيچنمىدانست و مطلقا فاقد دورانديشى ، بصيرت يا قوه قضاوت بود .
حكومت و ديگر مقامات مهم آشكارا ، از طريق حراج ، به فروش مىرسيدند و امضاى مقام سلطنت تمامى اعتبار خود را از دست داده بود . وى تماشاچى باوفاى مراسم عزادارى محرم و تعزيهها بود و تا حدودى از امر تيراندازى اطلاع داشت و شديدا به گربهها علاقمند بود . وى بر خلاف پدرش از خشونت ، خونريزى و بىرحمى بيزار بود . امّا هم به خويشاوندانش و هم به شكارچيان خارجى امتياز اجازه داد كه تا حد بىسابقهاى از ايران بهرهبردارى كنند .
نويسندهء كتاب « بيدارى ايرانيان » امين الدوله ( حاجى ميرزا على خان ) را به عنوان يكى از پيشگامان اصلاحطلبى تلقى مىكند . وى در 1260 ( 1844 ) در تهران متولد شد و فرزند ميرزا محمد خان مجد الملك بود . وى ابتدا در شغل منشيگرى در قصر استخدام شد ، و در سال 1290 لقب امين الملك و مقام منشى كل را دريافت داشت . وى ارزش خدمات پستى را دريافته بود و بدينسبب كارآيى اين سرويس را بسيار افزايش داد ، بهطوريكه يك نامه از تهران به كرمان ، يا بالعكس ، در ظرف هفت يا هشت روز مىرسيد و پاسخ آن در ظرف 15 روز دريافت مىگرديد در صورتى كه پس از پايان تصدى وى 8 روز به 20 روز و 15 روز به 40 يا 50 روز افزايش يافت . وى همچنين وضعيت كارمندان اداره پست را شديدا بهبود بخشيد . در 1295 ( 1878 ) وى به يك مأموريت ويژه به ايتاليا فرستاده شد تا به شاه هربرت بمناسبت فوت پدرش ، ويكتور امانوئل ، تسليت گفته و به مناسبت جانشينى وى به اين مقام به وى تبريك بگويد . در 1297 ( 1880 ) كنترل اوقاف بر عهدهء وى گذاشته شد و دو سال بعد ( 1882 ) لقب امين الدوله را دريافت كرد كه بيشتر به اين نام مشهور است . در 1304 ، رئيس هيأت وزراء گرديد . وى ناصر الدين شاه را در مسافرتهايش به اروپا همراهى نمود . براى موقعى ، ارتقاء مقام رقيبش امين السلطان ،
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 349
مساهمون: ادوارد براون
ص٣٤٩