تخطي إلى المحتوى الرئيسي

انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 348

مساهمون:

ص٣٤٨
بيشتر پيرامون دستگيرى و اعدام آنها در « تاريخ بيدارى ايرانيان » به نقل از ميرزا صالح خان وزير اكرم ، و ميرزا محمود خان علاء الملك ، كه هردو تن در اين زمينه توسط نويسندهء كتاب فوق الذكر مورد مصاحبه قرار گرفته ، ارائه گرديده است .

يادداشت شمارهء 10 ( در مورد شخصيتهاى مظفر الدين شاه و امين الدوله )

در مقدمهء كتاب « تاريخ بيدارى ايرانيان » ( ص ص 169 - 163 ) شرحى در مورد نه فقط سلطنت بلكه شخصيت مظفر الدين شاه ارائه گرديده است . وى در 1269 هجرى قمرى ( 53 - 1852 ميلادى ) متولد شد و داراى 6 پسر و 6 دختر بود . وى به داشتن تمايلات آزاديخواهانه شهرت داشت . امّا به ميزان زيادى تحت نفوذ روسيه بود . وى در انتشار روزنامهء « اخبار ناصرى » در تبريز يارى نمود ، و روزنامهء « قانون » متعلق به شاهزاده ملكم خان را ، كه توزيع آن در ايران ممنوع بود ، دريافت مىكرد . عزل ميرزا على اصغر خان امين السلطان و انتصاب ميرزا على خان امين الدوله بجاى وى ، در 1315 هجرى قمرى ، و تأسيس مدارس و كالجهاى مدرن و ديگر اقدامات حاكى از تمايل وى به پيشرفت ، اميد زيادى را در قلوب اصلاح‌طلبان برانگيخت امّا اين اميد به زودى با عزل اخير و انتصاب مجدد فرد قبلى به مقام صدارت به يأس مبدل گرديد . بازگشت امين السلطان به اريكه قدرت بلافاصله اوّلين وام روسى ، در تاريخ 1317 ، را به دنبال داشت كه پرنس ارفع الدوله - تا بهار 1910 سفير ايران در قسطنطنيه - مأمور مذاكره در اين مورد گرديد . اين امر و سفر شاه به اروپا ، در 1318 ، با ولخرجيهاى بىفايده در اين سفر موجب نارضايى بسيار گرديد و شورشهايى در تهران ، ظاهرا عليه عاصف الدوله حاكم تهران امّا در واقع عليه عدم كفايت و بىلياقتى حكومت ، پديد آمد . وجوهات حاصله از وام دوم روسيه ، در 1319 ، نيز صرف هزينهء سفر اروپاى شاه در سال بعد گرديد . مرگ ميرزا محمود خان حكيم الملك ، در رشت ، كه اعتقاد بر آن بود كه توسط امين السلطان مسموم گرديده است ، ناآراميها را افزايش داد و در جمادى الثانى 1321 ( سپتامبر 1903 ) امين السلطان توسط روحانيت تكفير گرديد و مجبور به فرار از ايران شد و شاهزاده عين الدوله جانشين وى گرديد ، كه در ابتدا تمايلات آزاديخواهانه‌اى از خود نشان داد و اجازه داد روزنامهء فارسىزبان حبل المتين كه در كلكته چاپ مىشد ، در ايران توزيع گردد . در 1323 ( 6 - 1905 ميلادى ) ، در اواسط جنگ روسيه و ژاپن ، شاه براى سومين‌بار به اروپا سفر كرد و فرزندش محمد على ميرزا وليعهد را به عنوان
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 348 | ادوارد براون / مهرى قزوينى