« اگر بريتانيا به هيچ اقدامى دست نيازد ، عقيدهء مردم ايران عليه اين كشور تغيير خواهد يافت . و اين امر چه تأثيرى بر 62 ميليون از اتباع مسلمان ما خواهد داشت ؟ »
« شايد از شنيدن اين سخن تعجب كنيد كه ، اگرچه من بندرت مىتوانستم روسها را تحسين كنم ، امّا در شش ماه قبل كموبيش يك طرفدار روسيه بودم ! »
به دلايل روشن نمىتوانم نام نويسندهء اين نامه را ، كه شخصا با او آشنائى ندارم و به ابتكار خود اين نامه را به من نوشته است ، زيرا از علاقهء من به ايران اطلاع داشته ، فاش كنم . چنين نامههايى - و من از اين گونه نامهها ، كه حاوى لحن حتى شديدتر بودهاند ، از ديگر اشخاص نيز دريافت داشتهام - ، در مقايسه با مراسلات خبرنگاران حرفهاى كه لزوما بايد چيزى بنويسند و نوشتههايشان احتمالا غرضآلود مىباشد ، از قدرت مجابكنندگى بيشترى برخوردار هستند . بدبختانه در مواردى از اين گونه ، غالبا انتشار محكمترين شواهدى كه شخص در اختيار دارد غيرممكن است و حتى خاطرنشان ساختن منبع آن نيز بندرت ممكن مىشود . ارائه دلايل مطمئن در مورد وقايعى كه در يك كشور دور در حال وقوع است ، و صاحبان منافع قدرتمندى از مخفى نگاهداشتن اين دلايل سود مىبرند ، بسيار دشوار است . در 13 ژوئيه 1909 ، سر ادوارد گرى در پاسخ سئوالى از جانب آقاى فلين ، اعتراف كرد كه علاوه بر محافظان مغولى سفارتخانه ، حدود 4000 تن از سربازان روسى در تبريز ، 1700 تن بين رشت و قزوين ، و حدود 600 تن ديگر در نقاط شمال ايران هستند ، و اين افراد جهت حفاظت از جان و مال خارجيها در برابر احتمال خطر ، در اين نقاط مستقر شدهاند و به محض آنكه اين احتمال خطر ديگر وجود نداشته باشد ، اين سربازان از اين مناطق بيرون برده خواهند شد . واژههايى كه براى بيان اين شرط به كار گرفته شدهاند ، بدبختانه منتخبند . زيرا اگر منظور از بكارگيرى اين واژهها جدى است ، آيا هيچ نقطهء مسكونى در اين جهان هست كه بتوان گفت در آن « هيچ احتمال خطر مالى و جانى » وجود ندارد ؟ امّا اگر در كاربرد اين واژهها منظور جدى در ميان نبوده - اگر ما از كلمه « احتمال » معنى « احتمال منطقى » را درك كنيم - پس مىتوان انصافا سئوال كرد كه آيا هيچگونه زمينهاى براى ترس از چنين خطرى وجود دارد يا خير ، و ، از سوى ديگر ، آيا خطراتى كه قبلا وجود نداشتند عملا با حضور اين سربازان روسى در خاك ايران به وجود نمىآيد ؟ ما دلايل خبرنگار يك روزنامهء روسى را ، جهت اثبات اينكه رفتار سربازان روسى در تبريز تا چه حد خودسرانه و خشمبرانگيز بوده است ، و نيز مشاهدات يك ناظر مستقل انگليسى را در رابطه با رفتار اين سربازان در بندر انزلى نقل كردهايم .
حال بگذاريد شهادت يك خبرنگار از روزنامهء فرانسوى « لوسيكل »
( Le Siecle )
را ، در رابطه با رفتار