مدتى كنسول روسيه در تبريز بود و اقدامات وى مسلما در جلوگيرى از هرگونه راهحل صلحآميز براى اوضاع غامض تبريز انجام مىگرفت و مظنون به حمايت فعال از جناح ارتجاعى بود . وى به وسيلهء آقاى ميلر ، كه تا آنجا كه مشخص شده است به حداكثر همكارى با همقطار انگليسى خود تمايل نشان مىداد تا آنجا كه در توان داشت جهت جلوگيرى از رفتار خودسرانهء ژنرال زنارسكى ، پس از ورود نيروهاى نجات روسيه در آوريل 1909 ، تلاش مىكرد جايگزين گرديد . همچنين نبايد از ياد برد - داوطلبانه اقرار مىكنيم - بر خلاف انتظارات و بيمهاى من و به رغم توقعات تقريبا تمامى روزنامهها يا سياستمداران در اين كشور ( انگلستان - م ) ، خواه آنان كه با آرمان آزادى و استقلال ايران احساس همدردى مىكردند و خواه كسانى كه نسبت به آن خصومت داشتند ، درست در لحظهاى كه نيروهاى متحد ملى تمامى شجاعت خود را به كار گرفته و براى پيروزى مبارزه مىكردند ، آقاى سابلين با اختيارات كاملى كه براى برانگيختن دخالت نيروهاى روسى ، كه فقط هشتاد مايل با نيروهاى متحد فاصله داشته و در قزوين مستقر بودند ، داشت و با اين اقدام مىتوانست جام پيروزى را از لبان مردم ايران ، كه در حال سركشيدن آن بودند ، دور سازد ، هيچ اقدامى نكرد و دو يا سه روز پس از سقوط محمد على شاه ، بنابر متن يك تلگرام اخبار مركزى مخابره شده از اودسا ، به تاريخ 19 ژوئيه 1909 ، حكم پيشروى اين سربازان به ماوراى قزوين لغو گرديد . و بالاخره آنكه كلنل لياخوف ، كه احتمالا نه چندان بهتر و نهچندان بدتر از يك افسر قزاق معمولى بود ، در افكار مردم ايران با وقايع تلخترين ايام سه سال مبارزه مرتبط بود ، در چهارم اوت 1909 به روسيه فراخوانده شد ، و عليرغم انتشار بيانيهاى رسمى در « نوو ورميا » در دو روز قبل « 1 » ، به ايران بازنگشت و ظاهرا باز نخواهد گشت و مىتوان اميدوار بود كه وى در « بيلوستوك » باقى خواهد ماند و مجددا در موقعيتى قرار نخواهد گرفت تا جهت جامهءعمل پوشاندن به پيشبينيهاى بدبينانه خود در مورد آيندهء ايران بكوشد « 2 » .
معهذا ، عليرغم تمامى اين سخنها ، اظهارات خبرنگار ويژهء تايمز ، در تلگراف 25 ژوئن 1909 وى ، در اين مورد كه « وجه مشخصهء عقيدهء ايرانيان سوءظنى است كه در سراسر ايران نسبت به حضور سربازان روسى در تبريز و مشهد وجود دارد » اكنون همانقدر حقيقت دارد كه در آنزمان داشت و اين بهرغم مساعى جدى مجلس شوراى ملّى يا هيأت مديره ، پس از سقوط محمد على ، براى جلوگيرى از
هامش
( 1 ) . نگاه كنيد به تايمز ، مورخ 3 اوت .
( 2 ) . مراجعه كنيد به مصاحبهاى با وى كه توسط خبرنگار روزنامهء استاندارد انجام گرفته و در شمارهء اوّل و چهارم سپتامبر اين روزنامه و در تايمز ، مورخ 13 سپتامبر ، و نيز « مورنينگ پست » ، مورخ 18 اوت ، به چاپ رسيده است .