برجستهاى در كودتاى عقيم دسامبر 1907 ايفا كرده بود ، و مفاخر الملك معاون والى تهران و زمانى وزير تجارت ، بودند كه هردو تن به خاطر عامليت در تحريك به قتل چهار تن از مشروطهخواهان متحصن در شاه عبد العظيم ، در 23 مارس 1909 ، گناهكار شناخته شده و به مرگ محكوم شدند و اين حكم در شب 29 ژوئيه اجرا شد . مفاخر الملك ، كه تيرباران شد ، در سفارت روسيه متحصن بود ، امّا ظاهرا به ميل خود پناهگاه سفارت را ترك و تقاضاى مربوط به اينكه بايد يك نماينده از سفارت در محاكمهء او حضور داشته باشد ، فقط پس از اعدام وى و اصل گشت .
محاكمه و اعدام مرتجع برجسته مجتهد شيخ فضل اللّه ، مردى صاحبدانش و توانايى عظيم ، كه خواه به دليل اعتقاد ناب يا به دليل حسادت به سيد محمد و عبد اللّه ، اعضاى برجستهء روحانيت كه از آرمان مردم در تهران حمايت كردند ، از جان و دل مرتجع شده بود ، هيجان عظيمترى را برانگيخت .
وى ، البته نه به دلايل سياسى ، بلكه به جهت تصويب كشتارهاى انجام شده در شاه عبد العظيم ، كه پيشتر آمد ، و سند تصويب اين قتلها كه ممهور به مهر وى بود در دادگاه ارائه گرديد ، محكوم به اعدام گشت و در شب شنبه ، 31 ژوئيه ، در ملاء عام در ميدان توپخانه ، و با حضور جمعيتى بسيار كه برخى از آنها ظاهرا به نحوى رفتار كردند كه هيچ تناسبى بااهميت موقعيت نداشت ، به دار آويخته شد . وى قبل از مرگش طناب دار را بوسيد و عدالت مجازات خود را پذيرفت « 1 » . يكى از افسران توپخانه كه نقش برجستهاى در گلولهباران مجلس ، در 23 ژوئن 1908 ، ايفا كرده بود ، امّا من نتوانستهام نام وى را به دست آورم ، نيز در شب بعد اعدام گرديد .
بالاخره روز شنبه ، 8 اوت ، مير هاشم ارتجاعى معروف تبريز ، در حالى كه تلاش مىكرد به مازندران بگريزد ، همراه برادرش دستگير شد . ايندو در ملاء عام اعدام شدند ، يكى در صبح و ديگرى در شبروزبعد . پلاكاردى حاوى جنايات مير هاشم به جسد وى آويخته شد و اجازه داده شد كه اين جسد تا 24 ساعت حلقآويز باقى بماند . حدود 1000 پوند پول نقد نزد وى يافته شد كه توسط حكومت ضبط گرديد . بهنظر مىرسد كه اين شش فقره اعدام تمامى آن چيزى بود كه در نتيجهء انقلاب رخ داد « 2 » . چند تن از ديگر رهبران ارتجاع با شاه سابق روانهء تبعيد شدند . از جملهء آنان
هامش
( 1 ) . تايمز ، دوم اوت . بنابر منبع موثق ، اين اظهارات تكذيب مىشود . نگاه كنيد به يادداشت پايان اين كتاب .
( 2 ) . در نشريهء « كانتمپورارى ريويو » مورخ اكتبر 1909 ، ص ص 510 - 508 ، آن قهرمان دلير « روسيهء مقدس » ، دكتر اى . جى ديلون ، روايتى نوعا غيرمنصفانه در مورد اين اعدامها ارائه ميدهد . روايتى همراه با بسيارى از جزئيات مخوف كه در جايى ديگر يافت نمىشود . جالب است بدانيم كه اين مدافع وفادار حكومت روسيه ، كه رقم فزايندهء اعدامهاى سريع و دادگاههاى نظامى آن اعتراض شديد كنت تولستوى و شاهزاده كراپوتكين را برانگيخت ، اينچنين شديد عليه اعدام پنج يا شش تن ، كه دستكم سه تن از آنها به جرم قتل اعدام شدند ، اعتراض مىكند .