كرد « 1 » . » سفرش به سوى درياى خزر با فراغتخاطر انجام گرفت . اما سرانجام در اوّل اكتبر ساحل ايران را ، انشاء اللّه براى هميشه ، ترك گفت . قطارى ويژه ، متشكل از 9 واگن ، شاه سابق ، همسران دهگانهاش ، و همراهان و ملتزمينش را ، كه قريب 40 تن بودند ، از باكو ، كه در آنجا توسط پيشكار روسى بدرقه شد ، به اودسا برد و در آنجا عمارتى زيبا و مجلل براى اقامت وى فراهم شد « 2 » . وى هنوز هم در آنجاست و خود را با صنايع و سرگرميهاى اين بندر پرمشغله سرگرم مىدارد « 3 » . و مىتوان اميدوار بود كه عبارت گنجانده شده در پروتكل كه او را ، هرزمان كه نمايندگان روس و انگليس در ايران تشخيص دهند كه سرگرم تحريكات عليه حكومت جديد كشورش مىباشد « 4 » ، از دريافت مستمرى سالانه محروم خواهد شد ، احتمالا او را براى هميشه از تبديل شدن به خطرى براى سرزمينى كه در ويرانى آن سهم بسزا داشت بازدارد .
احمد شاه ، اين شاه كوچك جديد ، در 18 ژوئيه همراه معلم روسى خود ، آقاى اسميرنف ، و در حالى كه توسط قزاقهاى روسى و ايرانى و « سوارهاى » هندى اسكورت مىشد از زرگنده عازم سلطنت آباد شد و در آنجا مورد استقبال نايب السلطنه ، عضد الملك ، و نمايندگان شوراى ملّى قرار گرفت « 5 » . كودك بيچاره به خاطر آنكه مجبور به ترك پدر و مادر خود گرديده بود به تلخى گريست و آنطور كه خبرنگار تايمز در تلگرام آنشب خود به روشنى توصيف نمود ، اين جدايى ظاهرا اثرى عميق بر وى داشته است . امّا او با شجاعت با هيأت نمايندگى ملاقات نمود و در پاسخ به اظهار اميدوارى آنان مبنى بر اينكه وى پادشاهى خوب خواهد بود ، گفت : « به لطف خدا ، خواهم بود . » در 20 ژوئيه وى وارد تهران شد و در آنجا مورد استقبال پرشورى قرار گرفت و آنشب شهر به افتخار ورودش چراغانى شد ، در حالى كه تلگرامهاى تبريك از پارلمان تركيه و كلنى ايرانى در كلكته و اصل شد . روز بعد وى اولين سلام خود را ، در قصر شمسالعماره ، برگزار و يك يا دو روز بعد رژيم جديد رسما توسط انگلستان و روسيه به رسميت شناخته شد . سراسر ايالات ، خاصه تبريز ، اين خبر با شور و حرارت دريافتند و اوّل اوت هيأتهاى سياسى به حضور شاه كوچك « 6 » ، كه بهنظر مىرسيد آن وقارى
هامش
( 1 ) . تايمز ، 10 سپتامبر .
( 2 ) . همان مرجع ، 11 سپتامبر .
( 3 ) . همان مرجع ، 20 نوامبر .
( 4 ) . تايمز ، 18 اوت .
( 5 ) . تلگرام رويتر ، مورخ 18 ژوئيه .
( 6 ) . اوّلينبار عام رسمى وى براى نمايندگان خارجى ، در 13 سپتامبر ، سالگرد دوازدهمين سال تولد وى ، برگزار گرديد . نگاه كنيد به تايمز