رهبران مليّون در جريان بود ، مشروحترين روايت توسط خبرنگار رويتر ارائه گرديده است « 1 » . شرايط پيشنهادى توسط كلنل مورد پذيرش سپهدار قرار گرفته بود . امّا كلنل ، در عين موافقت با اينكه قزاقهايش نبايد به روى هيچكس باستثناى سربازان معزول شدهاى كه سرگرم غارت و چپاول مىباشند شليك نمايند ، به شرط آنكه مليّون نيز به روى افراد وى شليك نكنند ، اشاره نمود كه تصميم در مورد تسليم تنها به شخص وى مربوط نيست . در بعدازظهر ، وى مجددا نامهاى به سپهدار نوشت و در آن شكايت كرد كه قرارگاههاى قزاقها هنوز زير آتش مليّون قرار دارد . سپهدار به اين نامه پاسخ داد كه عليرغم توافق ديروز ، افراد وى هدف تيراندازى قزاقها قرار گرفتهاند و در نتيجه آنها مقابلهبهمثل كردهاند ، امّا وى هنوز آماده است اگر طرف ديگر نيز آن را رعايت كند ، توافقنامه را رعايت نمايد .
پايانكار در روز جمعه ، 16 ژوئيه ، در ساعت 30 / 8 صبح فرارسيد . محمد على شاه ، در معيت 500 تن از سربازان و ملتزمين خود ، از جمله مرتجع معروف امير بهادر جنگ ، در سفارت روسيه در زرگنده متحصّن شد و بدينترتيب عملا از سلطنت كناره گرفت ، اگرچه تا اواخر آن شب رسما از سلطنت خلع نگشت ، وى قبلا ، در ورود مليّون به تهران ، و مشروط به شكست در مبارزه در مورد اين اقدام تصميم گرفته و قول لازم پذيرايى از سوى سفارت روسيه را كسب كرده بود . به محض ورود در منزل وزيرمختار روسيه كه بر فراز آن پرچمهاى روسيه و بريتانيا در احتزاز بود و توسط قزاقهاى روسى و « سواران » هندى محافظت مىشد ، اسكان داده شد . كمى بعد ملاقاتى بين كلنل لياخوف و رهبران مليّون ، توسط مترجمان دو سفارتخانه ، ترتيب داده شد . شرايطى كه قبلا در مورد آنها ما توافق شده بود ، پذيرفته شدند و استعفاى شاه دست كلنل لياخوف را در اتخاذ تدابير دلخواه خود آزاد گذاشته بود « در بعدازظهر ، وى ، در حالى كه توسط قزاقهايش محافظت مىشد ، در بانك شاهنشاهى ايران « 2 » به ملاقات سردار اسعد ، كه او نيز توسط عدهاى از افرادش همراهى مىگرديد ، ملاقات كرد و از آنجا توسط مليّون تا بهارستان محافظت شد . در آنجا دو خصم گذشته با هلهله و كفزدنها مورد استقبال قرار گرفتند و كلنل رسما خدمت تحت حكومت جديد را پذيرفت و موافقت كرد كه در آينده تحت فرمان مستقيم سپهدار ، كه به عنوان وزير جنگ انتخاب شده بود ، عمل كند . تصميم گرفته شد كه قزاقهاى تيپ نبايد معزول شوند و پس از آنكه تفنگهاى خود را به نشانهء تسليم بر زمين نهادند ،
هامش
( 1 ) . نگاه كنيد به منچستر گاردين ، 16 ژوئيه .
( 2 ) . در لحظهء بيرون آمدن كلنل لياخوف از ميدان حادثهء ناخوشايندى ، كه منجر به مرگ يك سيد شد ، به وقوع پيوست . خوشبختانه حضور ذهن كلنل لياخوف از نتايج جدى كه ممكن بود اين حادثه به بار آورد ، جلوگيرى كرد . مراجعه شود به تايمز مورخ 17 ژوئيه .