آنكه ابتدا به يك نبرد عمومى موفقيتآميز مبادرت كنند وارد شهر شوند . معهذا ، اقدام ناگهانى آنها كه با هوشيارى طراحى به نحوى درخشان اجرا شد ، آنها را به عبور از دروازهها بدون شليك حتى يك گلوله قادر ساخت . مردم مناطقى كه اكنون تحت اشغال آنها قرار گرفته است ، با شور و شوق از آنها استقبال نمودند و گفته مىشود حدود 3 هزار تن از مردم ثبتنام كرده و مسلح گرديدهاند . » آخرين پيام كه در ساعت 10 شب آن روز ، توسط همان خبرنگار مخابره شد ، حاكى از آن بود كه هنوز مبادلهء آتش سنگينى در ميدان توپخانه در جريان است .
در سراسر روز بعد - چهارشنبه 14 ژوئيه - نبرد در مركز شهر ادامه داشت ، جائى كه در آن تيپ قزاق هنوز سلطهء خود را حفظ نموده بود و عليرغم يادداشت اعتراضآميزى كه از سوى رهبران مليّون براى سفارتخانههاى روسيه و بريتانيا ارسال گرديد و در آن شكايت شده بود كه عليرغم تمايل آنها به حرمت پرچم روسيه ، قزاقهاى مستقر در خانهء تحت پناه آن به سوى مليّون تيراندازى مىكنند ، پرچم روسيه هنوز بر فراز خانه كلنل لياخوف در اهتزار بود . سربازان شاه از سلطنت آباد به سوى يك رشته از تپههاى واقع در سه مايلى شمالشرقى شهر پيشروى كردند و شروع به گلولهباران بهارستان و ديگر نقاط تحت اشغال مليّون نمودند امّا نتيجهء چندانى حاصل نگرديد . شمار نيروهاى مليّون كه شهر را در اشغال داشتند ، بالغ بر 2500 تن برآورد مىشد ، كه شامل 500 تن از بختياريهايى بود كه طى صبح وارد شهر شده بودند . سر جورج باركلى و آقاى سابلين مجددا به ديدار شاه رفته و تأكيد كردند گلولهباران را متوقف ساخته و در جهت كنار آمدن با مليّون تلاش كند . امّا وى اين پيشنهاد را رد كرد .
در اواخر روز كلنل لياخوف يادداشتى براى سپهدار ارسال داشت و در آن شرايط پيمان نامهء تسليم را ارائه نمود و پيشنهاد كرد « در ازاى تضمينهايى مبنى بر اينكه به بريگاد قزاق اجازه داده خواهد شد تحت يك حكومت مشروطه خدمت كنند ، آنها سلاحهاى خود را تسليم نموده و افسران روسى بهطور كامل خود را از مبارزه كنار بكشند « 1 » . » خبرنگار تايمز نوشت : « پيشنهادات كلنل لياخوف ، با در نظر گرفتن وضع دشوار بريگاد قزاق ، غيرطبيعى نبود . امّا از نقطهنظر وضعيت ، در جاهاى ديگر غيرقابلتوجيه است . در خطوط تحت اشغال سربازان سلطنتطلب ، در شمال تهران ، حدود 300 تن قزاق ، همراه توپخانه ، تحت فرمان افسران روسى قرار دارند . شاه دشوار بتواند با ناپديدشدن اين بخش مهم از نيروى دفاعى خود موافقت كند ، و با در نظر گرفتن اين واقعيت كه هنوز چندين دروازهء شهر در
هامش
( 1 ) . تايمز ، 15 ژوئيه .