نيم خدايان تعلق دارد !
در اين ضمن ديپلماتها بيكار نبودند . در 3 ژوئيه ، روسيه يادداشتى را خطاب به قدرتها صادر نمود كه در اكثر روزنامههاى مورخ 5 ژوئيه منتشر گرديد و در آن شرايطى كه اين كشور را « بهطور ناخواسته » وادار به اعزام سربازان بيشتر به ايران « جائى كه در آن آنها فقط تا زمانى كه جان و مال اتباع روسيه و ديگر نمايندگان ديپلماتيك خارجى ، و امنيت مؤسسات خارجى ، كاملا در امان بهنظر برسد در آن باقى خواهند ماند » كرده بود تشريح مىكرد . و در 8 ژوئيه ، اين سربازان كه شمارهء آنها به 1800 يا 2 هزار تن بالغ مىگرديد ، قبلا در حال پياده شدن در انزلى بودند ، در حالى كه سپاه جلودار آنها قبلا به رشت رسيده بود . سه روز بعد - در 11 ژوئيه - آنها در قزوين بودند . در تهران هم تلاشهاى جديدى ، توسط سفارتخانههاى بريتانيا و روسيه ، براى توقف مليّون از پيشروى و هشدار به آنها « كه هرگونه پيشروى ديگر بىترديد دخالت خارجى را به دنبال خواهد داشت » به عمل آمد « 1 » .
ساعت 2 صبح روز 4 ژوئيه ، آقاى جورج چرچيل ، دبير شرق ، و سرگرد استاكز ، وابستهء نظامى سفارت بريتانيا ، به مأموريت اعزام گرديدند ؛ اوّلى به سوى سردار اسعد و دومى به سوى سپهدار ، تا قدرت متقاعدسازى خود را اعمال كنند . آقاى چرچيل ، همراه خبرنگار ايرانى روزنامهء تايمز ، در ساعت 10 صبح همانروز به تهران بازگشت . وى سردار اسعد را ، با 1200 تن سرباز و يك توپ كوهستانى در رباط كريم ، واقع در جنوبغربى پايتخت ، يافته بود و اين رئيس بختيارى « بهطور جدى به بيانات وى گوش فراداد ، امّا يك پاسخ قاطع عرضه نمود « 2 » . » سرگرد استاكز و نمايندهاى از سفارت روسيه در حالى وارد شاهآباد شدند كه نبرد فوقالذكر هنوز در جريان بود و چون از طرف قزاقها به سوى آنها تيراندازى شد ، تا خاتمهء جنگ عقبنشينى كردند و پس از آن بود كه توانستند به طرف كرج رفته و پيشنهاداتى را كه مسئول ابراز آن بودند تسليم سپهدار نمودند . سپهدار در پاسخ آنها هشت فقره خواسته را مطرح ساخت كه از فرستادگان قدرتها خواست آنها را به شاه و سفارتخانههاى خود منتقل سازند و قول داد كه براى دريافت پاسخ دو روز اجازهء متاركهء جنگ خواهد داد و تا ظهر روز سهشنبه 6 ژوئيه نبرد را از سر نخواهد گرفت . اين خواستهها ، با حذف دو مورد كوچك مربوط به بركنارى وزراى منفور و ديگر مقامات ، به شرح ذيل بودند « 3 » :
هامش
( 1 ) . تلگرام 4 ژوئيه رويتر از سن پترزبورگ .
( 2 ) . تايمز ، 5 ژوئيه .
( 3 ) . تايمز ، مورخ 6 ژوئيه .