بزرگترى كه در بر دارد مورد بررسى قرار داد . خبرنگاران مقيم ما بايد در افق گستردهترى كنكاش كنند . آنها بايد سعى در تشخيص اين مسئله داشته باشند كه دوستى فزاينده بين بريتانياى كبير و روسيه مسئلهايست كه ، با در نظر گرفتن نحوهاى كه آلمان هنوز بر ادعاى نارواى خود بر فرانسه پافشارى مىكند ، ممكنست از اهميت حياتى براى جهان برخوردار باشد . حال وقت آن نيست كه براى موضوعى نسبتا محدود كه در واقع شالودهاى بسيار جزيى دارد ، آشوبى برانگيخته و تعقيب شود . شايد نتوان در هيچ كجاى ديگر اعترافى روشنتر از اين را از سوى تايمز ، در مورد ملاحظات فرصتطلبانهاى كه بر تمامى اظهارات آن حاكم است ، يافت . در اواخر اكتبر 1908 ، يعنى زمانى كه تبريز با شجاعانهترين نحو از خود دفاع مىكرد ، شيوع آن شايعات شوم آغاز گرديد . در 19 اكتبر ، روزنامهء تايمز تلگرامى از خبرنگار خود در سن پترزبورگ منتشر ساخت كه در آن وضعيت آذربايجان به عنوان « وضعيت نوميدانه بدون دخالت خارجى » توصيف گرديده بود . در 25 اكتبر ، روزنامهء ساندى تايمز تلگرامهايى از خبرنگاران خود در قسطنطنيه و فرانكفورت منتشر شد كه در آنها آمده بود 6 هنگ پياده از سربازان روسى همراه با سوارهنظام و توپخانه ، در روز پنجشنبه 22 اكتبر ، از رود ارس گذشته و وارد آذربايجان شدهاند . و در همان روز تلگرامى از سوى انجمن ايرانى « سعادت » از قسطنطنيه در كمبريج دريافت گرديد ، كه در ساعت 30 / 11 دقيقه بعدازظهر 24 اكتبر مخابره شده بود ، و متن ترجمه شدهء آن به شرح ذيل است : -
« تلگرام ذيل از تبريز و اصل گرديده است : - »
« ما تمامى اقدامات را براى تأمين امنيت در اين حوالى اتخاذ كردهايم . تاكنون هيچ مزاحمتى از سوى ليبرالها - يعنى مدافعان به اصطلاح « ناسيوناليست » تبريز - نسبت به حقوق هيچيك از اتباع خارجى به عمل نيامده است . معهذا ، همسايهء شمالى ما ، در تعقيب اهداف سياسى خود ، شمارى از سربازان را اعزام كرده است . بنابر مقتضيات سياسى ، در محافلى كه مناسب است جزئيات امر را روشن سازيد . شوراى ايالتى اقدامات اضطرارى را انجام داده است . اطلاعات را ارائه دهيد . »
« انجمن سعادت »
اين خبر در روزنامههاى بيشمارى ، طى چند روز آينده ، تكرار گرديد ، و بنابر مندرجات تلگرامى كه در روزنامهء مورخ 27 اكتبر تايمز منتشر گرديد ، « موجب برخى ناآراميها در محافل رسمى [ ترك ] گشته بود » ؛ يعنى جايى كه بيم آن مىرفت كه « اشغال آذربايجان توسط يك بيگانه ممكنست حكومت
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 239
مساهمون: ادوارد براون
ص٢٣٩