به وى اجاره داده مىشد ، رقيب برندهء چنين مقامى مجبور بود نه تنها مبلغى را كه توسط يك ارزيابى قديمى و منسوخ تعيين شده بود جمعآورى كند ، بلكه بايد جبران مخارجى را هم كه صرف رشوهدهى كرده بود بنمايد و همچنين اندوختهاى براى آينده تدارك ببيند . زيرا دورهء حكومتش ناپايدار بود .
مشتى از مفتخورها هم اين افراد را همراهى مىكردند كه ، طبق موقعيتى كه داشتند ، تلاش مىكردند تا فرصت باقى است بار خود را ببندند .
درك اين مسئله آسان است كه يك چنين سيستمى ضرورتا چه سوءاستفادهها ، و خاصه چه سركوبهاى بيرحمانهاى را در مورد روستائيان موجب مىگشت ، و چه كسرى درآمد وحشتناك و غيرقابلاجتنابى را باعث مىشد تا ، آنچنان كه معمولا گزارش مىشد ، عملا يك دهم پولى كه واقعا از مردم گرفته بودند به خزانهء دولت برسد . بر سيستمى كه ذاتا فاسد و ناسالم بود ، سوءاستفادههاى كوچك بيشمارى پيوند خورده بود كه ، گذشته از مبالغ عظيمى كه توسط شاه ، شاهزادگان خاندان سلطنت و ديگر نجبا و بزرگان مختلف جذب مىشد ، مهمترين آنها در سه اصطلاح تجسّم يافته بود :
1 . تيولات ؛ 2 . تسعيرات ؛ 3 . تفاوت عمل ، كه در مورد هريك از آنها بايد سخنى چند گفته شود .
1 . تيولات . هنگامى كه شاه مىخواست به كسى پاداش خدمات واقعى يا خيالىاش را بدهد ، غالبا پرداخت اين پاداش به وى از طريق واگذارى درآمد يك روستا يا منطقه را بىدردسرتر از پرداخت پول نقد مىيافت و تيولدار طبعا تلاش مىكرد تا حد ممكن از اين تيول پول حاصل كند . بدين ترتيب ، چنين روستايى صاحب حاكم مستبدى بيرحمتر از شخص شاه مىشد .
2 . تسعيرات . معادل پولى پرداخت جنسى - در برخى موارد ، آنگاه كه پرداخت اصولا به صورت جنسى انجام مىگرفت ، چنين پرداختى تبديل به پولى معادل خود شده و برآورد مبناى چنين تبديلى ، همواره براى خزانهء دولت نامطلوب بود . بهنظر مىرسد هدف از اين پرداختهاى جنسى حفظ ذخيرهء فراوان غلات و ديگر كالاهاى غذايى در دكاكين و انبارهاى حكومت بوده است كه بدينترتيب از ايجاد « تنگناهاى » مربوط به گندم ، آرد و امثال آنها ، كه از طريق احتكار پديد مىآيد ، جلوگيرى كنند . اين هدف با برقرارى نرخ تبديل مورد بحث نقض گرديد .
3 . تفاوت عمل . همانطور كه گفته شد ، از آنجا كه مميزى اراضى توسط روشى كهنه و منسوخ انجام مىگرفت ، غالبا اتفاق مىافتاد كه مالياتهاى متخذه از يك منطقهء فرضى يا كمتر يا بيشتر از مبلغى بود كه در اصل در نظر گرفته شده بود . آنگاه كه آن منطقه دچار كاهش درآمد مىشد ، اين « تفاوت عمل » به رسميت شناخته شده و حاكم منطقه مبلغ معادل اين كاهش را از مقدارى كه در اصل ارزيابى
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 227
مساهمون: ادوارد براون
ص٢٢٧