شدايد بسيار و گرسنگى و بىسرپناهى ، سرآخر اين شانس را داشت كه به مكانى امن برسد .
آقا سيد جمال هم از تهران گريخت . امّا اعتقاد بر اين است كه در حالى كه لباسى مبدل به تن داشت ، در همدان دستگير و به قتل رسيد . مستشار الدوله ، نمايندهء شريف و بيباك تبريز و شاهزاده يحيى ميرزا مدتها با بسيارى از ديگر زندانيان - كه 22 تن نامبردگان ذيل كه عكسى دستهجمعى از ايشان ، مورخ 23 جمادى الاول 1326 ، 4 ژوئيهء 1908 ، را در اختيار دارم ، از آن شمارند - در باغشاه اسير و در غل و زنجير بودند . اسامى ايشان بدينقرار است : ناصر الممالك برادرزن سالار الدوله ؛ حشمت نظام ؛ مشهدى باقى تبريزى ؛ ميرزا محمد على خان سردبير روزنامهء ترقى ؛ محمد شريف شريك زندانى شمارهء 10 ؛ ابراهيم طبّال ؛ فرج اللّه توتونفروشى ؛ شيخ ابراهيم ؛ ميرزا حسين ؛ سلطان العلما ؛ سردبير روح القدس كه به سبب انتشار مقالهاى محكم عليه شاه توقيف شده بود « 1 » ؛ شيخ على قاضى قزوينى ؛ قاضى ديوان عالى و يكى از معدود بازماندگان گروه دوازده نفرهء منتخب مريدان سيد جمال الدين ؛ ميرزا محمد على فرزند ملك المتكلمين ؛ ميرزا على اكبر خان از ديوان عالى ؛ ميرزا على اكبر ، برادر شمارهء 11 ؛ حاجى محمد تقى يكى از نمايندگان مجلس ؛ على بيگ مستخدم ؛ مستشار الدوله ؛ حاجى خان خياط ؛ شيخ ابراهيم طالقانى ؛ آقابزرگ خان ؛ يحيى ميرزا سردبير « حقوق » ؛ ميرزا داوود خان شريك ميرزا جهانگير خان كه در باغشاه خفه شد ؛ نايب باقر خان دربان مجلس ملّى « 2 » .
چندين روز متوالى منازل اشخاص منفور نزد شاه ، از جمله عمويش ظل السلطان و عموزادهاش جلال الدوله - فرزند ظل السلطان - و ظهير الدوله - شوهر خالهء شاه ، پدر ظهير السلطان ، و اينك حاكم رشت - توسط سربازان گلولهباران و غارت شد و كتب خطى و اشياء نفيس هنرى به دست كلنل لياخوف و مزدورانش افتاد . بهارستان و مسجد سپهسالار تبديل به ويرانه شده ، تمامى اسناد گرانبهاى مجلس ملّى نابود گرديد . كلنل لياخوف به عنوان فرماندار نظامى تهران منصوب و شهر را تحت حكومتنظامى درآورد . وى محل سفارت بريتانيا را با قزاقان خود محاصره كرد تا از تحصن فراريان ديگر در آنجا ممانعت كند . امّا به پاس احترام به اعتراض بريتانيا ، چند روز بعد اين حصر برداشته شد و علاء السلطنه وزير امور خارجهء ايران كه اخيرا منصب وزارت مختار ايران در لندن يافته بود ، بالاجبار
هامش
( 1 ) . رجوع كنيد به ص همين كتاب .
( 2 ) . در عكسى كه به صورت كارتپستال درآمده ، و با خطوط فارسى بر آن نوشتهاند ، اسيران در دو رديف يازدهتايى صف كشيدهاند كه يك رديف ايستاده و رديف ديگر زانو زده و همگى در زنجير و تقريبا سربرهنه هستند . نمراتى كه در كارتپستال افزودهاند ، از راست به چپ و نمرات 11 - 1 در رديف بالاتر و نمرات 22 - 12 در رديف پائين هستند .