« بههرحال مجلس بايد تحقيقات نمايد و از وزير امور خارجه جويا شود . راستى حكايت دارد ، ما در خانه خود نشسته ديگران در خانه ما گفتگو مىكنند ، و باهم عهد و پيمان مىبندند و به خود ما هم اطلاع نمىدهند . اين يك داستان غريبى است كه نظيرش را كسى نديده است . تكليف مجلسيان است كه فورا وزراء را به مجلس علنى خواسته ، كميسيون بازى و مجلس سرى را كه اين سه چهار ماهه برپا شده موقوف نموده ؛ علانيه مطلب را تحقيق كنند و رسما به تمام دول اطلاع بدهند ، كه بدون اطلاع ما هرگونه معاهده بسته شود از درجه صحت و اعتبار ساقط و عاطل است . »
« تاكنون آنچه از مواد اين معاهده به ما رسيده است ، سه امر است :
يكم - اينكه
( Integrite )
- تماميت ايران يعنى حفظ استقلال آن - هيچيك از دول اجنبى حق ندارد يك وجب از خاك ايران را تصرف نمايند .
دوم - ضمانت روس و انگليس در استقلال و پادشاهى شخص پادشاه ايران .
سوم - اصفهان و كرمانشاه داخل در حدودى است كه روس در آنها نفوذ پلتيكى دارد حال اگرچه عنوان ظاهرى اين معاهده حفظ استقلال ايران است ، و بدينواسطه بعضى از وكلاء به اشتباه افتاده در مجلس فرمودهاند كه معاهده ضررى براى ايران ندارد . زيرا كه مقصود اصلى از اين معاهده نگاهدارى ايران است . لكن موشكافان رموز پلتيك به خوبى واقفند كه در هركجا نفوذ يكى از دول پيدا شده در تحت همين كلمات دلنشين ظاهرفريب بوده است ، لكن در هرصورتى كه اين دو دولت طالب بقاء سلطنت ايران بودند ديگر معاهده لازم نبود ، آيا اتازونى از آمريكاى شمالى به قصد ايران مىآمد يا ژاپن از اقصى شرق تصرف ايران را مصمم مىشد ، كه محتاج به اين معاهده باشد ، واضح است كه ، خطرى كه بر ايران متوجه است از اين دو دولت است درصورتىكه آنها طمعى نداشته باشند ديگر چه احتياج به معاهده و عهدنامه است ؟ »
« بلى در طى همين كلمه است كه هزار نوع تصرفات در ملك ما مىكنند نظير آنچه در مصر و ديگر بلاد كردهاند معاهدهء انگليس با مصر نيز متضمن همين فصل است كه انگليس ضمانت مىكند ابقاء حكومت مصر را با خديو ، ولى ملاحظه همين ضمانت است كه بايد ماليه آن دولت را منظم و قشونش را مرتب كند ، و چون ضامن حفظ سلطنت است پس ضامن نگاهدارى امنيت نيز بايد باشد ، چه سلب امنيت موجب زوال سلطنت است و به همين جهت همواره عده [ اى ] از قشون انگليس بايد در مصر ساخلو بوده نگاهبان امنيت عمومى باشند . »
« البته وقتى در عهدنامه نوشته شد كه دو دولت سلطنت شخص پادشاه حاليه را بر ذمه گرفتهاند ،