فرياد جمعيت را كه از پائين شروع شده و سپس به تريبونها تسرى يافته و سراسر ميدان را درمىنورديد ، در قلب خود بازتابانيده باشند . اين فرياد عبارت بود از : « زنده باد مجلس شوراى ملّى ايران ! »
« من از ديدن تقىزادهء مشهور ، كه كاملا در نزديكى من در تريبون نشسته بود ، به سختى تكان خوردم . او شهرتى كسب كرده كه درخور استقلال بيباكانه و درك عالى اوست از امور سياسى . چيزى چنان احساسبرانگيز و جذاب در سيمايش هست كه قابلتوصيف نيست . مردى را تصور كنيد كه شايد بيست و پنج سال هم نداشته باشد ، لاغراندام ، تقريبا ميانبالا ، با چهرهاى جذاب و پسرانه و چشمانى كه از برق شادى مىدرخشد . امّا برخى مواقع ، خاصه آنگاه كه جلو خم شده بود تا مردم را بنگرد ، اين چشمها چنان تيره مىشد كه به رؤيازدگانى بىعمل مىماند . لباسى در بر داشت كه يك ايرانى بايد بپوشد و آن عبايى سبك و خاكسترى بود با عمامهاى سفيد و آبى ، كه نمودار سيادت اوست .
جامههايش بىنهايت تميز بودند . امّا چيزى از فرنگىمآبى در او ديده نمىشد . صورتى بشاش داشت كه در انسان اطمينان مىآفريد . اگر خطا نكنم ، از آن جمله افراد است كه نبوغش مىتواند احساس و فداكاريهاى عظيمى را برانگيزد و نفوذش اثرى پايدار بر تاريخ ملت ما باقى گذارد . اين جوان بيست و پنج ساله ، طى آن سنوات طولانى و تلخ استبداد تحقيرآميز چه مىكرده است ؟ مسلما صرف وجود چنين اشخاصى در مجلس ملّى بهطور مؤثرى نافى آن نظريه است كه ايران تصادفا به دامان آزادى لغزيده است . آيا تقىزاده تنها پس از آنكه دوازده هزار تن هموطنانش در سفارت « بست » نشستند ، علم سياست را فراگرفت ؟ من آرزو دارم شما يكسال ديگر در بين ايرانيان به سر بريد و پيش از آنكه بيش از اندازه دير شده باشد ، منافع اين نهضت را ، كه شايد عظيمترين نهضت عصر جديد است ، معلوم داريد . »
چنان مىنمايد كه تمامى ناظران باكفايت بر آن هستند كه نمايندگان آذربايجان ، و خاصه تبريز ، بهترينهاى مجلس بودند . ورود ايشان به تهران ، در 7 فوريه 1907 ، با شور و حرارت مورد استقبال قرار گرفت و مردم تهران براى ملاقات آنان ازدحام كرده ، آنان را در آغوش گرفته و تبريك مىگفتند و در پذيرايى از ايشان بسيار دست و دلباز بودند . بهعلاوه ، از زمان ورود آنان ، فزونى قدرت و سرسختى مجلس آغاز گشته و عزم نمود قدرت خود را نشان داده و صدايش را به گوش همه برساند و نگذارد كه مورد بىاعتنايى يا سركوب قرار گيرد . اين نمايندگان تبريز ، كه وطنپرستانى صادقند ، نمايندهء جناح افراطى يا بنيادگرا بودند و بهنظر مىرسد كه تحت تأثير ايدههاى اصلاحطلبان روسيه
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 149
مساهمون: ادوارد براون
ص١٤٩