كه بخارى آهنى او را تعمير كند . وى هنگام ورود به وزير سلام كرد . مستخدم وزير به او دستور كرنش داد . وى در پاسخ گفت : « آدم رذل ! مگر نمىدانى كه ما اينك قانون اساسى داريم كه به موجب آن ديگر كرنش وجود ندارد ؟ » استقلال و آزادى غريبى در مردم قابلرؤيت است و نمىتوان گفت كه چگونه اين تغيير در شخصيت آنها چنين سريع تحقق يافته است . روحانيون و اقشار فرنگىمآب در بهترين شرايط دوستى به سر مىبرند . »
يكى از بارزترين جنبههاى نهضت مشروطيت ، توسعهء سريع روزنامهنگارى بود و اين وضع در 1907 ، هنگامى كه گفته مىشد تعداد جرايد ايران بالغ بر نود جريده است ، از هرزمان ديگر برجستهتر مىنمود . برخى از اين روزنامهها ، خاصه « صور اسرافيل » و « حبل المتين » و « مساوات » داراى نظامى بسيار عالى بوده و نمونهاى از يك شيوه نگارش مؤثر ، پرمايه و موجز هستند كه تاكنون تقريبا ناشناخته بوده است . نخستين ، و به پارهاى لحاظ مهمترين اين روزنامهها ، روزنامهء « مجلس » بود كه از مباحثات مجلس ملّى گزارشات كاملى به دست مىداد . اوّلين شمارهء آن در نوامبر 1906 انتشار يافت .
يك ماه بعد ، در 27 دسامبر 1906 ، روزنامهء « نداى وطن » منتشر گرديد . روزنامهء « حبل المتين » كه از 1892 در كلكته نشر مىشد ، تا 29 آوريل 1907 چاپ فارسى خود را انتشار نداد . نخستين شمارهء هفتهنامهء « صور اسرافيل » هم در 30 مه 1907 طبع گرديد . سه ماه بعد ، هفته نامهء ديگرى به نام « تمدن » پديد آمد و اوّلين شمارهاش در اوّل فوريه ، 1907 منتشر شد . حدود 25 عنوان از اين جرايد براى من تنها اسما شناخته شده بود و يا از طريق دريافت شمارههاى پراكندهاى از آنها . امّا حدود شش يا هفت عنوان از جرايد ديگر را من منظما دريافت و با دقت مطالعه مىكردم . اينجا مايلم اعتراض خود را عليه ادعايى كه سرمقالهء تايمز ، مورخ 2 ژوئيه 1908 ، در مورد « وضعيت ايران » مطرح ساخته اعلام نمايم .
در آن سرمقاله آمده بود كه « مطبوعات آزاد در ايران . . . نشان داد كه همانقدر مضر و خطرناك است كه در ساير سرزمينهاى شرق . » حالآنكه ، مطبوعات آزاد در ايران ، در بهترين شرايط خود ، به سطحى بسيار عالى دست يافت و در بدترين شرايط هم از پارهاى روزنامههاى انگليسى ، فرانسوى و آمريكايى برتر بود . امّا خصومت مشخص روزنامهء تايمز نسبت به گسترش عقايد آزاديخواهانه در شرق ، نزد كسانى كه مواضع آن روزنامه را در مسائل آسيا و شمال آفريقا پى گرفتهاند ، به سهولت قابل توضيح است .
به هرصورت ، اجازه دهيد به تاريخچهء مجلس بازگرديم . رهبران مردمى رخصت ندادند آبها از آسياب بيافتد و فورا شروع به تدوين پيشنويس « نظامنامهء انتخابات » كردند . اين نظامنامه دومين سندى
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 133
مساهمون: ادوارد براون
ص١٣٣