سرباز زدند و شاه از صدور جواز انجام تغييرات موردنظر امتناع ورزيد ، برخورد تازهاى روى داده است . بنابراين ، اجلاسى شلوغ و پرسروصدا برپا گرديد ، بازارها مجددا بسته و مقر سفارت بريتانيا مجددا مورد هجوم « بستيان » قرار گرفت . خواست مردم آن بود كه نخست ايران به يازده [ يا سيزده ] حوزهء انتخاباتى تقسيم شود ؛ و ديگر مجلس متشكل از دويست عضو باشد ؛ و سرآخر هرشخص ذكور 30 تا 70 ساله ، كه نه از مستخدمين دولت باشد و نه داراى محكوميت جزايى ، و قادر به خواندن و نوشتن ، واجد شرايط عضويت در مجلس تلقى گردد . سرانجام ، شاه بالاجبار به اين خواستها تن داد ؛ عين الدوله از پايتخت دور گرديد و كار از سر گرفته شد . محمد على خان علاء السلطنه ، وزير مختار سابق ايران در لندن ، به عنوان وزير امور خارجه منصوب و محتشم السلطنه مقام سابق وى را عهدهدار گرديد . در 17 سپتامبر ، شاه حكم پيشنهادى مربوط به تأسيس مجلس را پذيرفت و قرار شد اين مجلس مركب از 156 عضو باشد كه 60 تن از تهران و 96 تن از ايالات ديگر باشند و انتخابات هم هردو سال يك بار انجام شود و نمايندگان مجلس از حق مصونيت برخوردار باشند . همچنين بنا شد رأىگيرى در تهران مستقيم باشد ، امّا در ايالات از طريق ستادهاى انتخاباتى انجام گيرد . شاه در مراجعت از ييلاق به تهران ، مورد استقبال پرهيجان مردم قرار گرفت و اعلام شد كه مجلس ظرف يك ماه تشكيل جلسه خواهد داد . پيش از آغاز ماه اكتبر ، انتخابات شروع شده بود ؛ چهار تن نمايندهء دربار در مجلس انتخاب شده بودند ؛ و روحانيون تبريز و رشت آرام شده و « بستنشينان » مجددا سفارت بريتانيا را ترك گفته بودند . چند روز بعد ، ارباب جمشيد به عنوان نمايندهء زرتشتيان انتخاب ، و صنيع الدوله به رياست مجلس برگزيده و مجلس بىآنكه منتظر ورود ساير نمايندگان ايالات شود ، در هفتم اكتبر گشايش يافت و سخنرانى شاه توسط نظام الملك قرائت گرديد .
بااينوجود ، شادى ناشى از تحقق اميدها و انتظارات مردم با پديدار شدن ابرهاى شوم چندى در افق سياست ، تيره و تار گرديد . اوضاع مالى ايران بىنهايت بحرانى بود . امّا باز هم صحبت از يك وام خارجى جديد ، بالغ بر 400 هزار پاوند ، از انگليس و روسيه در ميان بود . اين طرح با گزارش خبرگزارى رويتر كه در شمارهء 20 اكتبر 1906 تايمز درج گرديد ، اعلام گشت و درعينحال فرداى آنروز هم مقالهاى ، مبنى بر حصول توافقى بين انگلستان و روسيه بر سر پارهاى مسائل مورد اختلاف در آسيا كه ايران نيز از برجستهترين آنها بود ، در همان روزنامه انتشار يافت . در 12 نوامبر ، همان نشريه اعلام داشت كه « قرارداد وام انگليسى - روسى ، كه هفتهء پيش آماده گشته ، عنقريب به امضاء مىرسد . امّا مخالفت روحانيون و حزب مردمى موجبات تأخير را فراهم ساخته است . » در 23 نوامبر ،
انقلاب مشروطيت ايران ( فارسي ) — صفحة 129
مساهمون: ادوارد براون
ص١٢٩