سوادى تهيه و در سراسر كشور توزيع گرديد . سپس ، متحصنين با شكوه و جلال و تشريفات به شهر بازگشتند و شاه ايشان را به حضور پذيرفت و شفاها همان مواعيد مكتوب را تجديد نمود . خبر اين رخداد در 22 ژانويه 1906 تلگرافا از سن پترزبورگ ارسال و روز بعد در روزنامهء تايمز انتشار يافت . در پايان اين تلگراف از احتمال تقاضاى نمايندگان مردم جهت اخراج مقامات بلژيكى گمرك و رئيس ايشان آقاى نوز ، وزير گمركات و پست ، اظهار نگرانى شده بود . هيأت نمايندگى ايران در لندن در دوم فوريه تكذيب نامهاى در اين باب انتشار داده و اعلام داشت كه ماهيت « عدالتخانهء » پيشنهادى تماما به غلط درك شده و در واقع اين « عدالتخانه » صرفا نهادى قضايى است و نه يك مجلس قانونگذارى .
پيش از پيگيرى ساير تحولات كه در نهايت به اعطاى مشروطيت و تأسيس مجلس ملّى در ايران انجاميد ، بايد به برخى رخدادهاى كوچك ماههاى فوريه و مارس اين سال اشاره كنيم . گزارش نو هيأت تجارى بريتانيا در 5 - 1904 ، توسط كلنل « گليدو - نيوكامن »
( Gleadowe - Newcomen )
تأليف و در فوريه « 1 » منتشر گرديد . در آغاز مارس ، حكومت تركيه قول داد سربازانش از مرز ايران ، كه مورد تهديد آنان قرار گرفته بود « 2 » ، عقبنشينى كنند . روز سوم مارس ، برادر شاه ، نايب السلطنه ، مجددا به وزارت جنگ منصوب گشت . اين مقام قبلا به مدت دوازده سال - از 1884 تا 1896 - در اختيار وى قرار داشت ، امّا طى ده سال گذشته از آن محروم گشته بود « 3 » . مقارن همين زمان ، دشواريهايى پولى هم پديد آمد . در مورد اين مسئله تفسير ذيل طى خبرى از سن پترزبورگ ، مورخ 20 مارس 1906 ، ارائه گرديد : بهاى بالاى نقره سوداگران و سفتهبازان را به خريد كل نقرهء ايران و صدور آن در مقادير عظيم به هند و ضرب مجدد آنها به سكهء روپيه تحريك كرده بود . به سبب كمبود نقرهء ناشى از اين مسئله ، ضرابخانهء تهران اين عمليات را متوقف ساخت در حالى كه از سوى ديگر ، - طبق گفتهء اين خبرنگار روسى - كشور مملو از اسكناسهايى شده بود كه در انحصار بانك - انگليسى - شاهنشاهى ايران قرار داشت . در اين گزارش اضافه شده بود كه تجار ايران از پذيرش اين اسكناسها امتناع مىكنند . بيم آن مىرفت كه حاصل اين كار اعمال فشار بر بانك و تقاضاى تبديل
هامش
( 1 ) . تايمز ، 27 فوريه 1906 .
( 2 ) . تايمز ، 2 مارس 1906 .
( 3 ) . تايمز ، 5 مارس 1906 .