خواهد كرد .
در اوت و سپتامبر 1903 ، تظاهرات اعتراضآميز تازهاى انجام شد و تصادفا يك رشته اقدامات ايذايى جديد در مورد بابيها در يزد و اصفهان نيز انجام پذيرفت . مجتهد حاجى ميرزا حسن تبريزى اعلام داشت نامههايى از آيات عظام شيعه در عتبات - كربلا و نجف - دريافت داشته كه در آنها مقرر داشتهاند نهضتى عليه عوارض گمركى و مقررات تجارى جديد برپا گردد . وى به استناد اين مكتوبات از حاكم تبريز خواست مقامات بلژيكى گمركات را خلع و عوارض جديد را لغو كند و مدارس جديدالتأسيس به شيوهء اروپايى را تعطيل كند و دكاكين ارامنه و اروپائيان را هم ببندد . متعاقبا ، معلوم شد كه اين نامهها اصالت ندارند و ، بنابراين ، در حالى كه آقاى پريم
( Priem )
، رئيس بلژيكى گمركات كه از شهر گريخته بود به شهر بازگردانيده شد و عوارض جديد كماكان به قوت خود باقى ماند ، حاجى ميرزا حسن و پيروانش نفى بلد شدند « 1 » . آزار و اذيت بابيه به تحريك آقا نجفى صورت مىگرفت و طى روزهاى 27 و 28 ژوئيه ، هنگامى كه تمامى بابيها كه به دست مردم مىافتادند به قتل مىرسيدند ، اين جريان در اوج خود قرار داشت « 2 » . اندك زمانى پس از اين رويداد ، « قيام نان » در شيراز بروز كرده و علاء الدوله به اين شهر اعزام گرديد تا جايگزين حاكم وقت گردد كه قيام مزبور عليه وى به هم رسيده بود . در همين شمارهء تايمز - 3 اوت - آمده بود كه مسئلهء به رسميت شناختن سلطان تركيه به عنوان خليفه يا امير المؤمنين توسط برخى از روحانيون صاحبنفوذ مطرح گرديده كه احتمالا اين گروه متأثر از انديشهء « اتحاد اسلام » سيد جمال الدين بودهاند كه اميد داشت سازشى بين فرق سنى و شيعه برقرار سازد . نامهاى از برلين ، مورخ 20 اوت 1903 ، كه در شمارهء 21 اوت تايمز منتشر گرديد ، چشمانداز اوضاع در ايران را تيره و تار توصيف كرده و حاكى از آن بود كه ناآراميها ادامه داشته و حكومت به سبب عدم وجود سرباز و پول در وضع نوميدكنندهاى قرار دارد . اين نامه با اعلام اين نكته كه « اوضاع در ايران تهديدكننده بوده و ممكن است براى اين كشور نتايجى جدى به بار آورد و اين وضع عمدتا ناشى از شرايط اقتصادى غيرقابلتحمل است » ، خاتمه مىيافت . همچنين شايعاتى « 3 » در باب توطئهاى از جانب جناح طرفدار انگليس و مخالف روس - ظاهرا به رهبرى حكيم الملك و ساير افراد تبريزى -
هامش
( 1 ) . تايمز ، مورخ 13 ژوئيه 1903 .
( 2 ) . همان مرجع ، مورخ 30 ژوئيه 1903 . در شمارهء مورخ 3 اوت اين نشريه آمده بود كه 3200 تن از بابيه براى حفظ جانشان از اصفهان اخراج شدهاند ، در حالى كه 120 تن در يزد به قتل رسيده و دو تن به دهان توپ گذاشته شدهاند .
( 3 ) . رجوع شود به تايمز ، مورخ 27 اوت 1903 .