به صورت جوان زيبايى بر وى ظاهر شده است و دم طاووس دارد .
گاه چنين مىانديشم كه اين بزرگداشت نيروى اهريمنى از نظر اساس مطلب شبيه كفارهها و فديههايى است كه در روزگار باستان - بنا به نوشتههاى هرودوت و ديگر مآخذ 5 - آمستريس « 1 » ، زن خشايارشا ، به خداى زيرزمين و جهان فرودين نثار مى - كرد . بعيد نيست كه عقيده به وجود « ديويسنان » ( ديو پرستان ) كه در اوستا بر آنان لت شده است موجب پيدايش انديشههايى مبنى بر تكريم عالم ظلمت شده باشد ، و ممكن است هنوز آثار و بقاياى ديو پرستى را كه در مازندران رواج داشته و زردشت به شدت آن را مردود شمرده و محكوم كرده است ، در يزيديان و عقايد عجيب آنان سراغ كرد .
پيداست كه در آيين يزيديان پارهاى از خصايص كيش باستانى ايران را مىتوان يافت نظير مسئلهء ثنويت ، و بزرگداشت عناصرى مانند آتش و آب و خاك ، و عقيده به نخستين انسانى كه پيش از حضرت آدم مىزيست ( منتها برق عصيان بر او نزد ) و اين عقيده « گيه مرتن « 2 » » ( كيومرث ) اوستا را به ياد مىآورد كه پيش از مشيه « 3 » يا « مشيوى « 4 » » يعنى آدم و حواى ايرانى مىزيست . يزيديان از انداختن آب دهان بر روى زمين حذر مىكنند و اين همان فريضهاى است كه قدمت آن به روزگار روى كار آمدن مغان باز مىگردد 6 . و نيز از ريختن آب جوش بر روى زمين حذر دارند مبادا سر و روى جنبچگان بسوزد . بارها شنيدهام كه اگر بر گرد يكى از يزيديان خطى بكشند آن بينوا ساعتها مىايستد و جرئت نمىكند كه ازين دايرهاى كه به گمان او سحر و افسون است پاى فراتر نهد ، و اين كار راه و رسم تعويذ و بلاگردانى مزديسنا را به ياد مىآورد كه « كرش ورس « 5 » » نام دارد ، و ذكر آن در ونديداد آمده است . از اين گذشته آيين يزيدى دلالت بر بقاياى كهنى از كيش باستانى آشور و بابل « 6 » يعنى پرستش آفتاب و ماه و ستارگان دارد ، زيرا يزيديان ظاهرا « شمش « 7 » » ( شمس ) خداى آفتاب را به صورت عقيده به شيخ شمس ( به كسر اول ) و پرستش « سن « 8 » » ( به كسر اول ) خداى ماه را به صورت عقيده به شيخ سن « 9 » ( به كسر اول و تشديد دوم ) كه تجلى ذات الاهى است حفظ كردهاند 7 .
آيين يزيديان از بسيارى جهات از كيش مانوى متأثر شده است . يزيديان عقيده به پاكى و طهارت را از مذهب عيسويان نسطورى و بخصوص از دين اسلام گرفتهاند و با هر يك از اين كيشها سر و كار داشتهاند . يزيديان محمد ( ص ) را با
هامش
( 1 ) .Amestris( 2 ) .Gayamaretan( 3 ) .Mashya( 4 ) .Mashyoi( 5 ) .karshvars( 6 ) .Assyro - Babylonian( 7 ) .Shamash( 8 ) .Sin( 9 ) .Sinn