احتياطهايى كه براى جلوگيرى از آن به عمل مىآيد اين تجارت رواج خود را از دست نداده است به طورى كه در بازارهاى ايروان و قارص و ارزروم دخترهايى كه از طريق قاچاق وارد مىشوند تقريبا به اندازهى سابق است .
در هيچ جاى دنيا كشورى نيست كه مردمانش به اندازهى ايران نوكر در خدمت بگيرند و ضمنا در هيچ جا هم نوكر به بدى نوكرهاى ايرانى پيدا نمىشود . به طور مثال كسى كه براى برپا كردن چادر استخدام نموده باشند ، از گرفتن دهنهى اسب امتناع مىكند و بهانهاش اين است كه اين رشته از خدمات به او ارتباط ندارد . بزرگان عدهى كثيرى نوكر در خدمت دارند كه تعدادى از آنها فقط صبحها در سر خدمت حاضر مىشوند و پس از سلام كردن به ارباب و نشان دادن خود بقيهى روز را در خانههايشان مىگذرانند . علاوه بر خدمهى مزبور بزرگان دو نفر ميرزا يا منشى دارند كه يكى از آنها سمت مباشر را دارد و مسوول حساب خرج و دخل خانه است . نامبرده به حساب كدخداهاى املاك ارباب نيز رسيدگى مىنمايد . مباشر هرروز صبح صورت حسابها را از نظر ارباب مىگذارند و سپس نامهها و حوالهها و قبوض را به امضاى او مىرساند « 1 » .
ميرزاهاى دوم مسووليت امورى را كه با دستگاه سلطنت و بيگلربيگيها ارتباط پيدا مىنمايد بر عهده دارند . به طور خلاصه ميرزاهاى دوم مسووليت آنچه را كه با سياست يا منافع حكومتها و يا ولايات ارتباط دارد عهدهدار هستند . منظور حكومتها و ولاياتى است كه ارباب در آن نواحى صاحب علايقى مىباشد . ديگر خدمه عبارتند از ناظر يا مباشر كه به جزييات امور خانه رسيدگى مىكند و حساب كليهى مخارج خانه را در دست دارد . كليد انبارهاى خانه نيز به او سپرده
هامش
( 1 ) - ايرانيها مانند ديگر اهالى مشرقزمين هيچوقت نامه را امضا نمىكنند و به جاى آن مهر به كار مىبرند . آنها مهرهاى مختلفى دارند كه هركدام به مورد خاصى اختصاص دارد .