وجوب است و يا مقدمهء واجب . در آغاز به دو نكتهاى كه سابقا هم بيان نمودهايم اشاره مىكنيم :
الف : در خاتمهء مبحث اوامر در رابطه با تقسيمات واجب تقسيم اول اين بود كه واجب يا واجب مشروط است و يا واجب مطلق .
واجب مشروط آن بود كه اصل وجوب متوقف باشد برآن امرى كه وجود واجب در خارج برآن متوقف است مثل حج نسبت به
استطاعت . و واجب مطلق آن بود كه اصل وجوب واجب متوقف نباشد بر چيزى كه وجود واجب برآن توقف دارد كالصلاة بالنسبة الى الوضوء .
ب : و ايضا در همان خاتمه در رابطه با تقسيم واجب به معلق و منجز ، فرق ما بين وجوب و واجب را بيان نموديم و گفتيم كه وجوب عبارتست از اصل تكليف كه فعل مولى است و به عبارت ديگر وجوب عبارتست از مفاد هيئت امر . و واجب عبارتست از متعلق تكليف و آن عمل خارجى كه فعل عبد است و مدلول مادهء امر است مثل صلاة كه بدنبال امر مولى به آن متصف به عنوان واجب مىگردد . . .
با حفظ اين دو مقدمه مىگوئيم : مقدمهء وجوب كه به آن مقدمهء وجوبيه نيز گفته مىشود عبارتست از امورى كه نفس وجوب و تكليف بر آنها متوقف است يعنى مادامىكه اين مقدمات و شرائط نباشند وجوبى در كار نيست مانند حج نسبت به استطاعت كه مادامىكه مكلف در خارج مستطيع نشود امر به حج متوجه او نيست و مانند زكات نسبت به تمكن از نصاب و مانند صلاة نسبت به دخول وقت و مانند كليهء واجبات شرعيه و الهيه نسبت به بلوغ و عقل و قدرت كه شرائط عامهء تكليف محسوب مىشوند . اينها را مقدمات وجوبيه گويند و واجب را نسبت به اين امور واجب مشروط گويند منتهى در رابطه با واجبات مشروطه دو نظر هست :
1 - نظريهء مشهور كه مىگويد : در واجبات مشروطه ، اصل وجوب مشروط است و مادامىكه اين شرط حاصل نشود تكليفى هم در كار نيست .
2 - نظريهء شيخ انصارى ( ره ) كه مىگويد در واجبات مطلقه ، اصل وجوب مقيد به قيدى نيست بلكه مطلق است و اين شرائط عموما شرائط واجب هستند منتهى
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 128
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص١٢٨