شرح - در كلام حضرت كه فرمود : « برادرت در دين او . . . » دو احتمال ميرود ، يكى آنكه مقصود برادر دينى باشد كه در اين صورت فهميده شود : كه غيبت كافر و مخالف جايز است ، و ديگر آنكه جمله متعلق به « تقول » باشد كه معنا چنين شود كه « بگوئى در بارهء دين او چيزى را كه نكرده است » به نسبت دادن كفر يا معصيتى به او ، و هر دو احتمال را مجلسى ( ره ) ذكر كرده است و سپس گويد : اين حديث دلالت كند كه غيبت شامل بهتان نيز مىشود و اين اصطلاح ديگرى است براى غيبت . سپس وجهى ذكر كرده براى اينكه مقصود همان غيبت اصطلاحى باشد و معناى تازه نباشد .
4 -
از حضرت صادق عليه السّلام حديث شده كه فرمود : از پيغمبر ( ص ) پرسيدند : كفارهء غيبت چيست ؟
فرمود : از خداوند طلب آمرزش كنى براى آنكه غيبتش كردى هر زمان بيادش افتادى .
شرح
- از اين حديث استفاده شود كه در كفارهء غيبت استحلال ( و حلاليت طلبيدن ) واجب نيست چنانچه جماعتى نيز واجب ندانستهاند ، و در مقابل جمع زيادى واجب دانستهاند و جمعى تفصيل دادهاند ميانهء آن موردى كه غيبت به گوش او رسيده باشد كه : اينجا استحلال واجب است ، و آنجائى كه بگوشش نرسيده باشد كه واجب نيست و استغفار كافى است مجلسى ( ره ) گويد : ممكن است اين خبر را نيز حمل بر اين صورت دوم كرد و بدين وسيله ميان تمامى اخبار در باب غيبت جمع كرد و توافق داد .
5 -
ابن ابى يعفور از حضرت صادق عليه السّلام حديث كند كه فرمود : هر كه بمرد مؤمن يا زن مؤمنه بهتان زند به آنچه در او نيست ، خداوند او را در طينت خبال برانگيزد و نگهدارد تا از آنچه گفته بيرون آيد ، گويد : من عرضكردم : طينت خبال چيست ؟ فرمود : چركى است كه از فرج زنان بدكاره بيرون آيد .
شرح
- معناى كلام حضرت كه فرمود : « تا از آنچه گفته بيرون آيد » ممكن است كنايه از دوام و خلود باشد زيرا اثبات آن بر او ممكن نيست چون كه بهتان زده ، و محتمل است مقصود پاك شدن از چركى گناه بوسيلهء آتش باشد ، و طيبى در شرح مشكاة گفته است : يعنى توبه كند يا پاك شود ، و مجلسى ( ره ) فرمايد : شايد مقصودش توبهء در دنيا باشد لكن بعيد است .
6 -
از يحيى ازرق حديث شده كه گفت : حضرت ابو الحسن ( موسى بن جعفر ) عليه السّلام به من فرمود :