توضيح
- شرح اين حديث و پارهء توضيحات مربوط به آن در ذيل حديث 8 بيايد .
8 -
حضرت باقر عليه السلام فرمود : چون پيغمبر ( ص ) را به آسمان بردند عرضكرد : پروردگارا حال مؤمن نزد تو چگونه است ؟ فرمود : اى محمد هر كه بدوستى از من اهانت كند آشكارا بجنگ من آمده و من به يارى دوستانم از هر چيز شتابانترم ، و من در هر كارى كه انجام دهم آن اندازه ترديد ندارم كه در بارهء وفات مؤمن ترديد دارم ، او از مرگ بدش آيد ، و من ناراحت كردن او را خوش ندارم ، و براستى برخى از بندگان مؤمن من هستند كه جز توانگرى آنان را اصلاح نكند ( و حالشان را نيكو نسازد ) و اگر به حال ديگرى او را درآورم نابود و هلاك گردد ، و برخى از بندگان مؤمن من هستند كه جز ندارى و فقر آنان را اصلاح نكند ، و اگر او را به حال ديگرى بگردانم هر آينه هلاك گردد ، و هيچ يك از بندگانم به من تقرب نجويد با عملى كه نزد من محبوبتر باشد از آنچه بر او واجب كردهام ، و بدرستى كه بوسيلهء نماز نافله به من تقرب جويد تا آنجا كه من دوستش دارم ، و چون دوستش دارم آنگاه گوش او شوم كه بدان بشنود ، و چشمش شوم كه بدان ببيند ، و زبانش گردم كه بدان بگويد ، و دستش شوم كه بدان برگيرد ، اگر بخواندم اجابتش كنم ، و اگر خواهشى از من كند به او بدهم .
شرح
- اين دو حديث از لحاظ معنى از احاديث مشكله است كه چند جاى آن احتياج بشرح و توضيح دارد و دانشمندان بزرگوار شيعه هر كدام در خور فهم مردمان شرحى بر آن نگاشته و توضيحاتى دادهاند ، و ما نيز بنوبهء خود با رعايت كمال اختصار ملخصى از آن كلمات را در چند مورد نقل مىكنيم :
1 - از جاهائى كه مورد بحث در اين دو حديث قرار گرفته است . آنجا كه فرمايد :
« و ما يتقرب الى عبد بشىء احب . . . »
كه از آن استفاده شود كه عمل واجب هميشه از لحاظ فضيلت و ثواب برتر از عمل مستحب است ، لكن مرحوم شهيد در قواعد فرموده است : ما جاهائى داريم كه از تحت اين قاعده خارج است ، مانند برىء كردن ذمهء بدهكار در مقابل مهلت دادن به او كه اولى مستحب است و دومى واجب و اولى فضيلتش در ثواب زيادتر است ، و مانند اعادهء نماز واجبى كه مكلف خوانده است با جماعت كه دومى با اينكه مستحب است بيست و هفت درجه برتر از نماز فراداى واجب است ، و مانند نماز در بقاع شريفه كه برتر از غير آن است به صد هزار برابر تا دوازده برابر و ديگر موارد ، و در حل آن گفته است : ولى در تمام اين موارد در حقيقت مستحب معارض با خود واجب نيست ، و فزونى ثواب بخاطر اينست كه مشتمل بر مصلحتى زائد