خصلت از امت من برداشته شده : خطا ، فراموشى ، آنچه به زور به آن وادار شوند ، آنچه تاب آن را ندارند ، و اين است معناى گفتار خداى عز و جل : « پروردگارا مگير بر ما اگر فراموش كرديم يا خطا كرديم ، پروردگارا تكليفهاى سنگين را بر ما بار مكن چنانچه به آنان كه پيش از ما بودند بار كردى ، پروردگارا بما تحميل مكن آنچه ما تاب آن را نداريم » ( سورهء بقره آيه 286 ) و گفتار ديگر او « مگر آنكه وادار شود بناخواه در حالى كه دلش مطمئن بايمان است » ( سورهء نحل آيه 106 ) .
شرح
- مجلسى ( ره ) گويد : شايد مقصود از رفع ( در گفتار آن حضرت كه فرمود : چهار چيز از امت من رفع شده و برداشته شده ) رفع مؤاخذه باشد و عقاب ، و محتمل است در بعضى اصل آن باشد يا تأثير آن يا حكم تكليفى آن ، و شايد خصوصيت امت آن حضرت در برخى منظور نباشد و مقصود اختصاص مجموع آنها به اين امت است و گرچه برخى از آنها مشترك اين امت و ديگر امتها است ، پس خطا مانند اينكه خواسته است شكارى را با تير صيد كند بانسانى خورده ، و مانند خطاء كردن طبيب و فتوى دهنده ، و مقصود در اينجا رفع گناه است و اين منافاتى با وجوب ضمان در دنيا ندارد گرچه ظاهر اين حديث رفع ضمان هم هست ، و همچنين رفع گناه بسبب فراموشى منافات با وجوب اعادهء نماز مثلا در آنجائى كه ركن فراموش شود ندارد و همچنين منافاتى با وجوب سجدهء سهو و تدارك برخى از واجبات غير ركنى ندارد ، و گفته شده است : از رفع فهميده شود كه اين دو ( يعنى خطا و نسيان ) موجب گناه و عقوبت شوند ولى خداى تعالى از هر دوى آنها ( يعنى گناه و عقوبت ) از راه رحمت و تفضل صرف نظر كرده است ، و اكراه اعم است از اينكه در اصول دين باشد يا در فروع آن از آنچه كه تقيه در آن جايز است نه آنچه تقيه در آن نيست مانند قتل نفس . و « ما لم يطيقوا » يعنى تكليفهاى مشقتدار و دستورات سختى كه از اين امت برداشته شده .
2 -
حضرت صادق عليه السّلام فرمود : رسول خدا ( ص ) فرموده : نه خصلت از امت من برداشته شده : خطا ، فراموشى ، آنچه ندانند ، آنچه نتوانند ، آنچه بدان توانائى ندارند ، آنچه بناخواه ( و زور ) بر آن وادار شوند ، طيرة ، وسوسه در تفكر ( و انديشهء ) در آفرينش ، و حسد ( و رشك بردن ) در صورتى كه به زبان يا دست آشكار نشود .
شرح
- مجلسى ( ره ) گويد : « طيره » به معناى فال بد زدن است و از جوهرى نقل كند كه گفته :